Chấm dứt và hủy bỏ hợp đồng: Căn cứ pháp lý đơn phương đúng luật

1. Phân biệt bản chất pháp lý giữa đơn phương chấm dứt và hủy bỏ hợp đồng thương mại

Rất nhiều nhà quản trị và bộ phận pháp chế doanh nghiệp thường đánh đồng khái niệm hủy bỏ hợp đồng với đơn phương chấm dứt hợp đồng. Sự nhầm lẫn này cực kỳ nguy hiểm bởi hệ quả pháp lý do hai chế định này tạo ra hoàn toàn trái ngược.

Đối với đơn phương chấm dứt hợp đồng, hợp đồng chính thức chấm dứt hiệu lực từ thời điểm bên kia nhận được thông báo hoặc theo thời hạn các bên đã thỏa thuận. Những phần nghĩa vụ mà các bên đã hoàn thành trước thời điểm chấm dứt vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý.

Bên nhận nghĩa vụ vẫn bắt buộc phải thanh toán tương ứng cho phần công việc hoặc hàng hóa đã tiếp nhận. Bên vi phạm có nghĩa vụ bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh từ thời điểm chấm dứt trở về sau.

Ngược lại, hủy bỏ hợp đồng mang bản chất hồi tố vô cùng khắc nghiệt. Khi quyết định hủy bỏ hợp đồng có hiệu lực, hợp đồng được coi là không có hiệu lực ngay từ thời điểm giao kết ban đầu.

Các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu bằng cách hoàn trả cho nhau toàn bộ những gì đã nhận sau khi trừ đi các chi phí hợp lý.

Bên vi phạm không chỉ phải hoàn trả tài sản mà còn phải bồi thường thiệt hại và chịu phạt vi phạm theo đúng cam kết.

Dưới góc nhìn của một luật sư riêng, việc lựa chọn sai chế định khi đối đối tác vi phạm (chẳng hạn gửi thông báo hủy bỏ thay vì đơn phương chấm dứt) có thể tước bỏ quyền đòi thanh toán cho các khối lượng công việc đã hoàn thành trước đó, đẩy doanh nghiệp vào thế yếu khi bước vào tranh chấp tố tụng.

2. Căn cứ pháp lý kích hoạt quyền rút lui khỏi hợp đồng và các rủi ro do không báo trước

Để việc đơn phương chấm dứt hay hủy bỏ hợp đồng được Tòa án hoặc Trọng tài thương mại công nhận là hợp pháp, doanh nghiệp bắt buộc phải căn cứ vào các điều khoản luật định hoặc thỏa thuận cụ thể trong hợp đồng.

Theo quy định của pháp luật doanh nghiệp, quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng được kích hoạt khi bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ. Vi phạm nghiêm trọng được hiểu là hành vi không thực hiện đúng nghĩa vụ khiến bên bị vi phạm không thể đạt được mục đích tối thượng khi ký kết giao dịch.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp có quyền chấm dứt hợp đồng theo các "điểm kích hoạt" (Trigger Points) đã thỏa thuận trước trong hợp đồng, như chậm thanh toán quá 15 ngày hoặc vi phạm bảo mật.

Ngoài ra, khi xuất hiện hoàn cảnh thay đổi cơ bản nguyên nhân khách quan không thể lường trước, nếu việc đàm phán sửa đổi bất thành, doanh nghiệp có quyền yêu cầu Tòa án chấm dứt hợp đồng.

Đối với chế định hủy bỏ hợp đồng, các căn cứ áp dụng mang tính nghiêm trọng hơn rất nhiều theo quy định tại.

Doanh nghiệp có quyền hủy bỏ toàn bộ hoặc một phần hợp đồng khi đối tác vi phạm cơ bản hợp đồng, chậm thực hiện nghĩa vụ dù đã được gia hạn một khoảng thời gian hợp lý, hoặc không thể thực hiện được nghĩa vụ do lỗi của mình.

Một bẫy pháp lý nguy hiểm mà các doanh nghiệp thường mắc phải là bỏ qua nghĩa vụ báo trước. Đối với hợp đồng dịch vụ, bên đơn phương chấm dứt phải báo trước một khoảng thời gian hợp lý, nếu không sẽ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh do việc đột ngột dừng hợp đồng gây ra.

Tương tự, đối với hợp đồng thuê tài sản, nếu bên cho thuê không báo trước khi chấm dứt do bên thuê chậm trả tiền, hành vi chấm dứt sẽ bị tuyên vô hiệu và bên cho thuê có thể bị kiện ngược lại.

3. Quy trình 4 bước hủy bỏ hợp đồng an toàn và vai trò của dịch vụ luật sư doanh nghiệp

Để đảm bảo việc rút lui khỏi giao dịch diễn ra minh bạch, loại bỏ nguy cơ bị đối tác khởi kiện ngược, doanh nghiệp cần đưa công tác xử lý vi phạm vào quy trình nội bộ doanh nghiệp một cách bài bản.

Sự đồng hành của dịch vụ luật sư doanh nghiệp từ các công ty luật uy tín mang lại hành lang bảo vệ toàn diện qua 4 bước chuẩn hóa:

Trước hết, luật sư doanh nghiệp hỗ trợ rà soát điều khoản hợp đồng và thu thập chuỗi chứng cứ vi phạm. Bộ phận pháp lý sẽ kiểm tra chính xác hành vi của đối tác, lập hồ sơ chứng cứ từ email, thư nhắc nợ đến biên bản làm việc nhằm chứng minh vi phạm đã đạt ngưỡng "vi phạm cơ bản".

Nối tiếp đó, luật sư tư vấn soạn thảo văn bản cảnh báo chính thức, ấn định một khoảng thời gian gia hạn hợp lý để đối tác khắc phục vi phạm. Việc gửi thông báo này phải thực hiện qua phương thức bảo đảm nhằm lưu vết tố tụng.

Khi hết thời hạn gia hạn mà đối tác không khắc phục, luật sư tư vấn doanh nghiệp sẽ phát hành Văn bản thông báo đơn phương chấm dứt hoặc hủy bỏ hợp đồng. Văn bản này thể hiện rõ căn cứ pháp lý, thời điểm có hiệu lực và yêu cầu bồi thường thiệt hại, bảo đảm tuân thủ đúng quy trình phê duyệt nội bộ.

Cuối cùng, hướng dẫn bộ phận tài chính thực hiện quy trình kiểm soát nội bộ trong khâu thanh lý hợp đồng. Hướng dẫn các bên hoàn trả tài sản, đối soát khối lượng công việc, tính toán khoản phạt vi phạm và thu hồi công nợ theo đúng quy chế quản lý nội bộ.

Chủ động xây dựng quy trình rút lui an toàn và chuẩn hóa các điều khoản chấm dứt dưới sự hỗ trợ chuyên sâu từ luật sư riêng chính là giải pháp chiến lược giúp doanh nghiệp củng cố quản trị doanh nghiệp, bảo toàn nguồn vốn và tự tin phát triển trên thương trường.

Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không phải văn bản tư vấn pháp lý chính thức.Quý vị nếu có vướng mắc có liên quan, có thể liên hệ với các luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty Luật TNHH Everest để được hỗ trợ. Hotline: (024) 66.527.527, Email: info@everest.org.vn hoặc Trực tiếp tại các văn phòng của Công ty Luật TNHH Everest.