Mua lại cổ phần theo yêu cầu của cổ đông hoặc công ty

1. Mua lại cổ phần theo yêu cầu của cổ đông: Tấm lá chắn bảo vệ cổ đông thiểu số

Trong bức tranh quản trị doanh nghiệp, sự bất đồng quan điểm giữa các nhóm cổ đông về chiến lược phát triển là điều khó tránh khỏi. Khi doanh nghiệp đứng trước những bước ngoặt lớn, pháp luật trao cho cổ đông không đồng thuận một cơ chế thoái vốn an toàn.

Cụ thể, cổ đông có quyền yêu cầu công ty mua lại cổ phần của mình nếu cổ đông đó đã biểu quyết phản đối Nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông về việc tổ chức lại công ty (chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi hình thức) hoặc thay đổi quyền, nghĩa vụ của cổ đông quy định tại Điều lệ công ty.

Về mặt thủ tục, yêu cầu mua lại cổ phần phải được lập thành văn bản nghiêm ngặt.

Văn bản này phải nêu rõ tên, địa chỉ liên lạc của cổ đông, số lượng cổ phần từng loại, giá bán đề nghị và lý do cụ thể yêu cầu công ty mua lại.

Thời hạn pháp lý là yếu tố then chốt: văn bản yêu cầu phải được gửi đến công ty trong thời hạn mười ngày kể từ ngày Đại hội đồng cổ đông thông qua Nghị quyết về các vấn đề nêu trên. Nếu vượt quá thời hạn này, quyền yêu cầu của cổ đông sẽ không còn giá trị pháp lý ràng buộc.

Khi nhận được yêu cầu hợp lệ, công ty có nghĩa vụ phải mua lại cổ phần theo yêu cầu của cổ đông với giá thị trường hoặc giá được tính theo nguyên tắc quy định tại Điều lệ công ty.

Thời gian thực hiện giao dịch và thanh toán là trong thời hạn chín mươi ngày kể từ ngày nhận được văn bản yêu cầu.

Trường hợp hai bên không thỏa thuận được về giá mua lại, giải pháp là yêu cầu một tổ chức thẩm định giá chuyên nghiệp định giá độc lập hoặc khởi kiện yêu cầu Trọng tài thương mại, Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật.

Dưới góc nhìn của luật sư tư vấn doanh nghiệp, cơ chế mua lại cổ phần theo yêu cầu chính là "van xả áp suất" hiệu quả.

Nó vừa giúp bảo vệ cổ đông thiểu số khỏi những thay đổi chiến lược lớn mà họ không đồng thuận, vừa giúp công ty nhanh chóng ổn định bộ máy, giải quyết triệt để bất đồng nội bộ để tập trung phát triển kinh doanh.

2. Công ty tự quyết định mua lại cổ phần và rào cản an toàn tài chính

Khác với trường hợp thụ động mua lại do cổ đông yêu cầu, việc công ty tự quyết định mua lại cổ phần là một công cụ tài chính chủ động nhằm điều chỉnh cấu trúc vốn, tăng giá trị cổ phiếu hoặc phục vụ các phương án nhân sự.

Tuy nhiên, vì hoạt động này làm giảm nguồn vốn và tài sản của doanh nghiệp, pháp luật doanh nghiệp đã đặt ra các giới hạn thẩm quyền và tỷ lệ mua lại hết sức rõ ràng.

Về giới hạn mua lại, công ty cổ phần có quyền mua lại không quá ba mươi phần trăm tổng số cổ phần phổ thông đã bán, một phần hoặc toàn bộ cổ phần ưu đãi cổ tức đã bán.

Về phân định thẩm quyền:

• Hội đồng quản trị có quyền quyết định mua lại không quá mươi phần trăm tổng số cổ phần của từng loại đã bán trong mỗi mười hai tháng.

• Trong các trường hợp mua lại với tỷ lệ lớn hơn (đến ba mươi phần trăm) hoặc mua lại cổ phần ưu đãi, thẩm quyền quyết định thuộc về Đại hội đồng cổ đông.

Đối với giá mua lại, Hội đồng quản trị quyết định cụ thể. Đối với cổ phần phổ thông, giá mua lại không được cao hơn giá thị trường tại thời điểm mua lại, trừ trường hợp đặc biệt do Đại hội đồng cổ đông phê duyệt hoặc Điều lệ có quy định khác.

Điều kiện thanh toán là "điểm nóng" pháp lý mà nhà quản trị cần đặc biệt lưu ý.

Công ty chỉ được phép thanh toán tiền mua lại cổ phần cho cổ đông nếu ngay sau khi thanh toán hết số cổ phần được mua lại, công ty vẫn bảo đảm thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác đến hạn.

Nếu vi phạm điều kiện an toàn tài chính này mà vẫn tiến hành thanh toán, các thành viên Hội đồng quản trị và Giám đốc/Tổng giám đốc có thể phải chịu trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại cho doanh nghiệp và các chủ nợ.

Sau khi hoàn hoàn tất thanh toán, cổ phần được mua lại được coi là cổ phiếu quỹ hoặc công ty phải thực hiện thủ tục giảm vốn điều lệ tương ứng với tổng giá trị mệnh giá số cổ phần đã mua lại.

Công ty có nghĩa vụ phải đăng ký giảm vốn điều lệ và thông báo công khai trong thời hạn mươi ngày kể từ ngày hoàn thành việc thanh toán cổ phần.

3. Vai trò của luật sư doanh nghiệp trong thẩm định quy trình và phòng ngừa rủi ro

Thủ tục mua lại cổ phần đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt từ khâu thẩm định điều kiện, thông qua Nghị quyết, định giá cho đến khâu thanh toán và điều chỉnh đăng ký kinh doanh.

Sự thiếu sót ở bất kỳ công đoạn nào cũng có thể dẫn đến hậu quả Nghị quyết bị tuyên vô hiệu, phát sinh tranh chấp bồi thường hoặc bị cơ quan quản lý đăng ký kinh doanh xử phạt hành chính.

Để đảm bảo giao dịch diễn ra an toàn, việc sử dụng dịch vụ luật sư doanh nghiệp hoặc tham vấn công ty luật uy tín mang lại nhiều giá trị cốt lõi:

• Thẩm định an toàn tài chính: Luật sư tư vấn phối hợp cùng bộ phận kế toán kiểm tra báo cáo tài chính, đánh giá khả năng thanh toán nợ đến hạn trước và sau khi mua lại, tránh nguy cơ vi phạm nghĩa vụ tài chính với chủ nợ.

• Rà soát và soạn thảo hồ sơ: Xây dựng đầy đủ hệ thống văn bản từ Thông báo mua lại cổ phần, Biên bản họp, Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông/Hội đồng quản trị cho đến Hợp đồng mua lại cổ phần, đảm bảo tuân thủ chuẩn xác quy chế quản lý nội bộ và quy trình nội bộ doanh nghiệp.

• Đàm phán và kiểm soát giá: Hỗ trợ Hội đồng quản trị trong việc đàm phán phương án định giá, lựa chọn tổ chức thẩm định giá độc lập uy tín khi có tranh chấp với cổ đông thoái vốn.

• Thực hiện thủ tục giảm vốn: Đại diện doanh nghiệp thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp (giảm vốn điều lệ) tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư đúng thời hạn quy định.

Chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý thông qua sự đồng hành của luật sư riêng chính là chìa khóa giúp doanh nghiệp vừa bảo vệ tài sản, vừa cân bằng hài hòa lợi ích giữa các nhóm cổ đông và các chủ nợ trên thị trường.Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không phải văn bản tư vấn pháp lý chính thức.Quý vị nếu có vướng mắc có liên quan, có thể liên hệ với các luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty Luật TNHH Everest để được hỗ trợ. Hotline: (024) 66.527.527, Email: info@everest.org.vn hoặc Trực tiếp tại các văn phòng của Công ty Luật TNHH Everest.