Đánh giá hiệu quả mô hình Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên

1- Bản chất pháp lý và Đặc điểm nhận diện của Công ty TNHH một thành viên

Theo quy định tại Điều 74 Luật Doanh nghiệp 2020, Công ty TNHH một thành viên là doanh nghiệp do một tổ chức hoặc một cá nhân làm chủ sở hữu.

Điều 74. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên

1. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên là doanh nghiệp do một tổ chức hoặc một cá nhân làm chủ sở hữu (sau đây gọi là chủ sở hữu công ty). Chủ sở hữu công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn điều lệ của công ty.

2. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

3. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên không được phát hành cổ phần, trừ trường hợp để chuyển đổi thành công ty cổ phần.

4. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên được phát hành trái phiếu theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan; việc phát hành trái phiếu riêng lẻ theo quy định tại Điều 128 và Điều 129 của Luật này.

[a] Về chế độ trách nhiệm tài sản

Đây là đặc điểm quan trọng nhất. Chủ sở hữu công ty chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn điều lệ đã góp hoặc cam kết góp.

Ví dụ: Ông A thành lập công ty với vốn điều lệ 1 tỷ đồng. Khi công ty làm ăn thua lỗ 5 tỷ đồng, về nguyên tắc, ông A chỉ mất tối đa 1 tỷ đồng tiền vốn. Chủ nợ không thể yêu cầu kê biên nhà cửa, xe cộ cá nhân của ông A để đòi nợ (trừ trường hợp vi phạm nghĩa vụ góp vốn).

Khác với Doanh nghiệp tư nhân (chịu trách nhiệm vô hạn), chế độ TNHH tạo ra một "tấm khiên" bảo vệ tài sản cá nhân của nhà đầu tư.

[b] Về tư cách pháp nhân

Công ty TNHH một thành viên có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Điều này có nghĩa là tài sản của công ty độc lập hoàn toàn với tài sản của chủ sở hữu. Công ty có quyền nhân danh chính mình tham gia các quan hệ pháp luật, ký kết hợp đồng và khởi kiện.

[c] Về khả năng huy động vốn và phát hành chứng khoán

• Hạn chế: Công ty TNHH một thành viên không được phát hành cổ phần (trừ trường hợp chuyển đổi thành công ty cổ phần). Điều này hạn chế khả năng huy động vốn từ công chúng.

• Điểm mới: Luật Doanh nghiệp 2020 cho phép công ty TNHH một thành viên được phát hành trái phiếu riêng lẻ để huy động vốn, mở ra cơ hội tài chính mới cho doanh nghiệp.

2- Cơ cấu tổ chức quản lý: Mô hình nào tối ưu?

Tùy thuộc vào việc chủ sở hữu là Cá nhân hay Tổ chức, Luật quy định cơ cấu quản lý khác nhau để đảm bảo sự kiểm soát quyền lực.

[a] Đối với Chủ sở hữu là Cá nhân

Mô hình quản lý khá tinh gọn, bao gồm:

1. Chủ tịch công ty: Thường chính là chủ sở hữu.

2. Giám đốc hoặc Tổng giám đốc: Người điều hành hoạt động kinh doanh hằng ngày. Chủ sở hữu có thể kiêm nhiệm chức vụ này hoặc thuê người ngoài.

Lưu ý: Cơ cấu này linh hoạt, ra quyết định nhanh, phù hợp với các startup hoặc doanh nghiệp gia đình.

[b] Đối với chủ sở hữu là tổ chức

Chủ sở hữu là tổ chức có quyền lựa chọn một trong hai mô hình sau:

• Mô hình 1: Chủ tịch công ty, Giám đốc/Tổng giám đốc và Kiểm soát viên.

• Mô hình 2: Hội đồng thành viên, Giám đốc/Tổng giám đốc và Kiểm soát viên.

Việc bắt buộc phải có kiểm soát viên là điểm khác biệt so với chủ sở hữu cá nhân, nhằm đảm bảo tính minh bạch và giám sát việc sử dụng vốn của tổ chức mẹ.

3- Ưu điểm vượt trội của Công ty TNHH một thành viên

Tại sao hơn 60% doanh nghiệp mới thành lập chọn mô hình này?

[a] Quyền kiểm soát tuyệt đối

Chủ sở hữu có toàn quyền quyết định mọi vấn đề của công ty: từ chiến lược kinh doanh, nhân sự chủ chốt đến việc sử dụng lợi nhuận mà không cần phải họp bàn hay xin ý kiến như Công ty Cổ phần hay TNHH hai thành viên trở lên. Điều này giúp doanh nghiệp chớp thời cơ kinh doanh cực nhanh.

[b] Sự an toàn về tài chính 

Như đã phân tích ở mục 1, rủi ro được khoanh vùng trong phạm vi vốn góp. Điều này khuyến khích các nhà đầu tư mạnh dạn bỏ vốn kinh doanh những lĩnh vực mạo hiểm hơn.

[c] Thủ tục pháp lý đơn giản hơn Công ty Cổ phần

Do chỉ có 1 chủ sở hữu, công ty không phải tổ chức Đại hội đồng cổ đông, không lo các vấn đề tranh chấp giữa các nhóm cổ đông hay rủi ro bị thâu tóm quyền lực.

4- Những nhược điểm và Rủi ro pháp lý cần lưu ý

Bên cạnh lợi ích, mô hình này tồn tại những hạn chế "chết người" nếu chủ doanh nghiệp không am hiểu luật.

[a] Rủi ro "lẫn lộn" tài sản

Rất nhiều chủ doanh nghiệp (đặc biệt là cá nhân) thường lấy tiền túi chi cho công ty hoặc lấy tiền công ty chi tiêu cá nhân mà không có chứng từ. Việc không tách bạch tài sản này có thể dẫn đến việc cơ quan chức năng hoặc Tòa án phủ nhận trách nhiệm hữu hạn, buộc chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm bằng tài sản cá nhân khi có tranh chấp.

[b] Khó khăn trong việc huy động vốn lớn

Khi muốn mở rộng quy mô, công ty không thể phát hành cổ phiếu để gọi vốn cộng đồng (IPO). Muốn nhận vốn góp từ người khác, công ty buộc phải làm thủ tục chuyển đổi loại hình doanh nghiệp sang TNHH hai thành viên trở lên hoặc Công ty Cổ phần. Quá trình chuyển đổi này tốn kém thời gian và chi phí tuân thủ.

[c] Kém linh hoạt trong thoái vốn

Nếu chủ sở hữu muốn rút vốn, họ chỉ có thể chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần vốn điều lệ cho người khác (thực chất là bán công ty). Không thể linh hoạt bán từng phần nhỏ cổ phiếu trên sàn chứng khoán như công ty đại chúng.

5- So sánh công ty TNHH 1 thành viên với doanh nghiệp tư nhân

Nhiều người nhầm lẫn hai loại hình này vì đều do 1 cá nhân làm chủ. Dưới đây là bảng so sánh cốt lõi:

-> Kết luận: Xu hướng hiện đại ưu tiên Công ty TNHH 1 thành viên vì tính an toàn pháp lý cao hơn hẳn Doanh nghiệp tư nhân.

6- Khuyến nghị của Công ty Luật TNHH Everest

Dựa trên kinh nghiệm tư vấn cho hàng nghìn doanh nghiệp, Luật sư Everest đưa ra các khuyến nghị sau cho Quý khách hàng đang cân nhắc mô hình này:

[a] Về việc kê khai vốn điều lệ

Không nên kê khai vốn điều lệ "khống" quá cao so với năng lực thực tế. Dù luật không bắt buộc chứng minh vốn ngay khi thành lập, nhưng chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm trên số vốn đã đăng ký. Nếu kê khai 100 tỷ mà chỉ có 1 tỷ, khi xảy ra rủi ro, bạn vẫn phải chịu trách nhiệm trên con số 100 tỷ đó.

[b] Về quản trị nội bộ

Dù là công ty 1 chủ, hãy xây dựng quy chế tài chính rõ ràng. Việc tách bạch thu - chi giữa "túi tiền cá nhân" và "két sắt công ty" là yếu tố then chốt để bảo vệ tấm khiên "trách nhiệm hữu hạn".

[c] Sử dụng dịch vụ tư vấn thường xuyên

Luật Doanh nghiệp và các quy định về Thuế thay đổi liên tục. Việc có một đơn vị tư vấn pháp lý đồng hành (như dịch vụ Luật sư riêng) sẽ giúp chủ doanh nghiệp tránh được các bẫy pháp lý trong quá trình vận hành, đặc biệt là các giao dịch với bên liên quan.

Xem thêm:

• Dịch vụ thành lập doanh nghiệp trọn gói của Everest

• Dịch vụ Luật sư riêng cho doanh nghiệp SME