Quản lý & Kích hoạt quỹ đất chưa sử dụng như thế nào?

1 - Khái quát về đất chưa sử dụng

Đất chưa sử dụng được hiểu là phần diện tích đất chưa được Nhà nước xác định mục đích sử dụng cụ thể và cũng chưa giao, chưa cho thuê cho bất kỳ tổ chức, hộ gia đình, cá nhân hoặc cộng đồng dân cư nào.

Điều này không đồng nghĩa đất chưa sử dụng là đất vô chủ hay không có quản lý; ngược lại, đây vẫn là tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.

Việc tồn tại một quỹ đất chưa sử dụng là cần thiết để Nhà nước chủ động hơn trong điều tiết phát triển, cân đối nhu cầu sử dụng đất qua từng thời kỳ.

Đồng thời, quỹ đất này còn có vai trò quan trọng trong việc quy hoạch tương lai, phát triển không gian đô thị, nông thôn, hạ tầng giao thông, an ninh – quốc phòng hoặc các dự án kinh tế trọng điểm.

2 - Các loại đất thuộc nhóm đất chưa sử dụng

Pháp luật không chỉ xác định khái niệm đất chưa sử dụng mà còn phân nhóm chi tiết, nhằm giúp công tác thống kê, quản lý và quy hoạch được thuận lợi hơn. Nhóm đất chưa sử dụng thường bao gồm:

[a] Đất bằng chưa sử dụng

Đây là loại đất có địa hình bằng phẳng hoặc tương đối bằng phẳng nhưng chưa được sử dụng vào bất kỳ mục đích nào. Loại đất này thường có tiềm năng lớn để phát triển nông nghiệp, hạ tầng hoặc khu dân cư nhưng vì nhiều lý do vẫn còn để trống.

[b] Đất đồi núi chưa sử dụng

Gồm các khu vực có địa hình dốc, đồi, núi hoặc cao nguyên chưa khai thác. Đây thường là khu vực khó canh tác, phải đầu tư cải tạo đáng kể nếu muốn đưa vào sản xuất hoặc xây dựng.

[c] Núi đá không có rừng cây

Đây là loại đất có địa hình đá vôi hoặc núi cao, khả năng sử dụng cho sản xuất nông nghiệp rất hạn chế. Tuy nhiên, đất dạng này có thể được khai thác cho các mục đích đặc thù như khoáng sản, du lịch sinh thái hoặc địa chất.

[d] Đất mặt nước chưa sử dụng

Bao gồm sông, hồ, ao, đầm… chưa được giao, chưa cho thuê để sử dụng vào mục đích nuôi trồng thủy sản, du lịch, giao thông đường thủy hay các mục đích khác.

[e] Đất thu hồi nhưng chưa giao hoặc chưa cho thuê lại

Những phần đất Nhà nước thu hồi từ những dự án vi phạm, chậm triển khai hoặc thu hồi phục vụ mục đích công mà chưa bố trí cho mục đích mới cũng được xếp vào quỹ đất chưa sử dụng.

Như vậy, đất chưa sử dụng không phải chỉ là đất hoang hoá hay đất bỏ trống mà là toàn bộ diện tích đất chưa có quyết định xác định mục đích sử dụng theo đúng pháp luật.

Xem thêm: Dịch vụ pháp lý trong lĩnh vực đất đai, bất động sản của Công ty Luật TNHH Everest

3 - Nguyên tắc quản lý đất chưa sử dụng

Để quỹ đất này được bảo vệ và sử dụng đúng định hướng, pháp luật quy định chặt chẽ các nguyên tắc quản lý như sau:

(i) Nguyên tắc thống nhất quản lý của Nhà nước

Dù là đất chưa sử dụng, Nhà nước vẫn là chủ thể quản lý tối cao. Các cơ quan chức năng từ Trung ương đến địa phương phải đảm bảo đất chưa sử dụng được kiểm kê, kiểm soát chặt chẽ, không để bị lấn chiếm.

(ii) Quản lý theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Đất chưa sử dụng cũng phải được đưa vào quy hoạch sử dụng đất và kế hoạch sử dụng đất theo từng giai đoạn của địa phương. Điều này giúp đảm bảo sự chủ động trong tổ chức phát triển hạ tầng, phân bổ không gian sản xuất hoặc sử dụng trong tương lai.

(iii) Sử dụng đúng mục tiêu và phù hợp điều kiện thực tế

Việc đưa đất chưa sử dụng vào khai thác phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội, môi trường và mục tiêu phát triển bền vững.

(iv) Kiểm soát, ngăn chặn lấn chiếm

Chính quyền địa phương phải kịp thời phát hiện và xử lý hành vi lấn chiếm, xây dựng trái phép, sử dụng đất không đúng pháp luật trên quỹ đất chưa sử dụng.

4 - Cơ quan chịu trách nhiệm quản lý đất chưa sử dụng

Pháp luật giao trách nhiệm quản lý đất chưa sử dụng cho các cấp chính quyền phù hợp với địa bàn:

[b] UBND cấp xã

UBND cấp xã quản lý phần lớn diện tích đất chưa sử dụng nằm trong địa giới hành chính của xã. Chính quyền cấp xã phải:

- Bảo vệ quỹ đất, không để bị sử dụng trái phép.

- Quản lý hồ sơ địa chính liên quan tới đất chưa sử dụng.

- Thống kê, báo cáo định kỳ tình trạng đất.

- Phối hợp xử lý vi phạm.

[b] UBND cấp huyện

UBND cấp huyện quản lý thông qua Phòng Tài nguyên và Môi trường, chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát UBND xã trong công tác quản lý quỹ đất.

[c] UBND cấp tỉnh

UBND cấp tỉnh trực tiếp quản lý đất chưa sử dụng tại các đảo hoặc khu vực đặc biệt chưa giao cho đơn vị hành chính cấp dưới quản lý. Đồng thời cấp tỉnh chịu trách nhiệm lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo định hướng phát triển địa phương.

Xem thêm: Dịch vụ pháp lý trong lĩnh vực đất đai, bất động sản của Công ty Luật TNHH Everest

5 - Quy định về đưa đất chưa sử dụng vào sử dụng

Đưa đất chưa sử dụng vào khai thác là bước quan trọng để chuyển đổi từ tài nguyên dự trữ thành nguồn lực phục vụ phát triển.

(i) Điều kiện đưa đất chưa sử dụng vào sử dụng

Việc sử dụng đất phải căn cứ vào:

- Quy hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt

- Kế hoạch sử dụng đất hàng năm của địa phương

- Tiềm năng sử dụng đất

- Nhu cầu thực tế và mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội

Chỉ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu trên, đất chưa sử dụng mới có thể chuyển sang nhóm đất có mục đích cụ thể.

(ii) Các hình thức đưa đất chưa sử dụng vào sử dụng

- Giao đất cho tổ chức, cá nhân, hộ gia đình theo quy hoạch.

- Cho thuê đất trả tiền hàng năm hoặc trả tiền một lần cho cả thời gian thuê.

- Đấu giá quyền sử dụng đất đối với các khu vực thương mại có giá trị cao.

- Đưa vào các dự án công trình công cộng như giao thông, trường học, bệnh viện, khu tái định cư.

- Phát triển sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp hoặc thủy sản tùy điều kiện tự nhiên.

(iii) Chính sách ưu đãi với đất chưa sử dụng

Để thúc đẩy khai thác đất chưa sử dụng, Nhà nước áp dụng một số chính sách:

- Miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với dự án ở địa bàn khó khăn.

- Hỗ trợ đầu tư hạ tầng ban đầu.

- Ưu tiên cấp đất cho dự án sử dụng công nghệ cao hoặc bảo vệ môi trường.

- Khuyến khích các dự án nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp bền vững trên đất hoang hóa.

(iv) Quy trình đưa đất vào sử dụng

- Điều tra, đánh giá quỹ đất chưa sử dụng.

- Xác định mục tiêu và phương hướng khai thác.

- Đưa vào quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất.

- Lập dự án đầu tư hoặc phương án sử dụng.

- Trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

- Giao đất hoặc cho thuê đất.

- Giám sát việc sử dụng sau khi giao, đảm bảo đúng mục đích.

6 - Vai trò của đất chưa sử dụng đối với phát triển bền vững

(i) Dự trữ nguồn lực cho tương lai

Quỹ đất chưa sử dụng giúp địa phương chủ động khi cần mở rộng đô thị, xây dựng hạ tầng hay phát triển các dự án chiến lược.

(ii) Góp phần cân bằng môi trường

Nhiều khu đất chưa sử dụng có vệ sinh sinh thái tự nhiên, giúp bảo tồn đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu và giữ nguồn nước.

(iii) Tiềm năng phát triển kinh tế

Những khu đất này có thể trở thành:

- Khu nông nghiệp công nghệ cao

- Khu du lịch sinh thái

- Khu công nghiệp, cụm công nghiệpKhu dân cư mới

(iv) Tầm quan trọng với an ninh – quốc phòng

Một phần đất chưa sử dụng được quy hoạch cho mục đích quốc phòng, đặc biệt tại biên giới và hải đảo.

Xem thêm: Dịch vụ pháp lý trong lĩnh vực đất đai, bất động sản của Công ty Luật TNHH Everest

7 - Khuyến nghị của Công ty Luật TNHH Everest

[a] Bài viết Quản lý & Kích hoạt quỹ đất chưa sử dụng như thế nào? được chuyên gia của Công ty Luật TNHH Everest thực hiện nhằm mục đích nghiên cứu khoa học hoặc phổ biến kiến thức pháp luật, hoàn toàn không nhằm mục đích thương mại.

[b] Bài viết Quản lý & Kích hoạt quỹ đất chưa sử dụng như thế nào? có sử dụng những kiến thức hoặc ý kiến của các chuyên gia được trích dẫn từ nguồn đáng tin cậy. Tại thời điểm trích dẫn những nội dung này, chúng tôi đồng ý với quan điểm của tác giả. Tuy nhiên, quý vị chỉ nên coi đây là những thông tin tham khảo, bởi nó có thể chỉ là quan điểm cá nhân người viết.

[c] Trường hợp cần giải đáp thắc mắc về vấn đề có liên quan, hoặc cần ý kiến pháp lý, hoặc thuê Luật sư tư vấn cho vụ việc cụ thể, Quý vị vui lòng liên hệ với Luật sư, chuyên gia của Công ty Luật TNHH Everest qua Tổng đài tư vấn pháp luật: (024) 66 527 527, E-mail: info@everest.org.vn