Xử lý nợ xấu doanh nghiệp: Quy định và vai trò luật sư

1- Quy định của pháp luật về giải quyết nợ xấu, thu hồi nợ khó đòi 

Xử lý công nợ là một bài toán sinh tử đối với dòng tiền của doanh nghiệp. Tùy thuộc vào tính chất khoản nợ và thái độ của bên vi phạm, pháp luật quy định các cơ chế xử lý từ dân sự, thương mại đến hình sự.

- Các luật liên quan

Bộ luật Dân sự 2015: Khẳng định nguyên tắc thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Nếu bên vay/bên mua chậm thanh toán, bên cho vay/bên bán có quyền yêu cầu trả đủ tiền gốc và tiền lãi chậm trả theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật (thường áp dụng mức lãi suất 20%/năm theo khoản 1 Điều 468).

Luật Thương mại 2005 (Điều 300, 301, 302): Đối với các khoản nợ phát sinh từ hợp đồng thương mại, doanh nghiệp có quyền áp dụng chế tài phạt vi phạm (tối đa 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm) và buộc bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh do việc chậm thanh toán gây ra.

Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015: Quy định về quyền khởi kiện tranh chấp hợp đồng vay tài sản, hợp đồng mua bán hàng hóa ra tòa án. Đặc biệt, chủ nợ có quyền yêu cầu tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (như phong tỏa tài khoản ngân hàng, kê biên tài sản, cấm xuất cảnh) để ngăn chặn tẩu tán tài sản.

- Cấu thành tội phạm khi nợ xấu chuyển hóa thành án hình sự

Nhiều khoản nợ không đơn thuần là tranh chấp dân sự. Khi khách nợ có dấu hiệu gian dối hoặc cố tình trốn tránh, hành vi này có thể cấu thành tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 bộ luật hình sự) hoặc tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 bộ luật hình sự).

Mặt khách quan: Khách nợ có hành vi vay/nhận tài sản thông qua hợp đồng hợp pháp, nhưng sau đó dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt, hoặc bỏ trốn để tước đoạt tài sản. Hoặc đến thời hạn trả nợ, mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình tẩu tán tài sản, không trả.

Mặt chủ quan: Lỗi cố ý trực tiếp (ý thức chiếm đoạt tiền của đối tác, doanh nghiệp khác).

Chủ thể và khách thể: Bất kỳ cá nhân nào đủ năng lực trách nhiệm hình sự; xâm phạm trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản hợp pháp của doanh nghiệp (chủ nợ).

- Khung hình phạt áp dụng đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

Nếu có đủ căn cứ hình sự hóa, đối tượng vay nợ/mua hàng rồi bỏ trốn sẽ phải đối mặt với các khung hình phạt nghiêm khắc theo điều 175 bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017):

Khung 1: Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm (áp dụng cho tài sản chiếm đoạt từ 4 triệu đến dưới 50 triệu đồng).

Khung 2: Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm (nếu lợi dụng chức vụ, quyền hạn, dùng thủ đoạn xảo quyệt hoặc chiếm đoạt tài sản từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng).

Khung 3: Phạt tù từ 05 năm đến 12 năm (áp dụng khi tài sản chiếm đoạt trị giá từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng).

Khung 4: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm (áp dụng khi tài sản chiếm đoạt trị giá từ 500 triệu đồng trở lên).

Xem thêm: Dịch vụ luật sư bào chữa trong vụ án hình sự của Công ty Luật TNHH Everest

2- Vai trò của luật sư bào chữa trong vụ án nợ xấu, thu hồi nợ khó đòi 

Doanh nghiệp nên tìm đến luật sư ngay khi đối tác bắt đầu có dấu hiệu vi phạm cam kết thanh toán (trễ hạn quá lâu, cắt đứt liên lạc dù có tài sản). Luật sư sẽ định hướng chiến lược thu hồi nợ hợp pháp, tránh việc chủ nợ vì bức xúc mà có hành vi đòi nợ trái pháp luật (thuê giang hồ, cưỡng đoạt tài sản, đe dọa) dẫn đến vi phạm hình sự ngược lại.

- Bảo vệ cho doanh nghiệp (Chủ nợ)

Luật sư sẽ tham gia với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa khả năng thu hồi tiền:

(i) Giai đoạn đàm phán, tiền tố tụng: Soạn thảo thư cảnh cáo có tính răn đe pháp lý cao. Luật sư đại diện doanh nghiệp làm việc trực tiếp với khách nợ, lập vi bằng chốt số liệu công nợ, buộc đối tác ký cam kết lộ trình thanh toán.

(ii) Giai đoạn khởi kiện dân sự/thương mại: Nộp đơn khởi kiện ra tòa án hoặc trọng tài thương mại. Luật sư sẽ kiến nghị Tòa án ra quyết định phong tỏa ngay lập tức tài khoản ngân hàng hoặc kê biên nhà xưởng, tài sản của con nợ trước khi họ kịp tẩu tán. Trong giai đoạn thi hành án, luật sư phối hợp với chấp hành viên xác minh tài sản ngầm để ép thi hành.

(iii) Giai đoạn tố giác hình sự: Nếu phát hiện khách nợ có dấu hiệu lừa đảo, lập công ty ma, tẩu tán tài sản rồi bỏ trốn, luật sư sẽ thu thập chứng cứ, soạn thảo đơn tố giác tội phạm gửi cơ quan. Sức ép từ cơ quan công an thường là biện pháp mạnh nhất để buộc con nợ phải nôn lại tiền nhằm xin giảm nhẹ hình phạt.

- Bảo vệ cho đối tác/cá nhân (Bên vay/Bên nợ)

Ngược lại, nếu một doanh nghiệp hoặc cá nhân vì lý do khách quan (khủng hoảng kinh tế, đứt gãy chuỗi cung ứng) dẫn đến mất khả năng thanh toán và bị chủ nợ dồn ép, kiện cáo hoặc dọa bỏ tù, luật sư sẽ can thiệp để bảo vệ an toàn pháp lý cho thân chủ:

(i) Chống lại việc "hình sự hóa" quan hệ kinh tế: Luật sư sẽ chứng minh đây thuần túy là rủi ro kinh doanh, chậm thanh toán do hoàn cảnh khách quan, thân chủ hoàn toàn không có "ý thức chiếm đoạt" hay "thủ đoạn gian dối". Việc kinh doanh thua lỗ không phải là tội lạm dụng tín nhiệm. Qua đó, yêu cầu cơ quan điều tra không khởi tố vụ án, đưa vụ việc về đúng bản chất dân sự.

(ii) Bác bỏ các khoản lãi, phạt vô lý: Rà soát lại toàn bộ hợp đồng tín dụng/mua bán. Rất nhiều trường hợp chủ nợ áp dụng mức lãi phạt gộp, lãi mẹ đẻ lãi con hoặc phạt vi phạm vượt quá 8% luật định. Luật sư sẽ trình bày căn cứ bẻ gãy các yêu cầu trái luật này, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho thân chủ.

(iii) Đàm phán cơ cấu lại nợ: Đại diện làm việc với ngân hàng hoặc chủ nợ để xin khoanh nợ, giãn nợ, tạo không gian để doanh nghiệp phục hồi sản xuất.

- Dịch vụ pháp lý chuyên sâu tại Công ty Luật TNHH Everest

Với kinh nghiệm xử lý hàng ngàn hồ sơ công nợ phức tạp, Công ty Luật TNHH Everest cung cấp giải pháp thu hồi nợ và quản trị rủi ro toàn diện:

(i) Tư vấn thiết lập "rào chắn" công nợ: Xây dựng quy trình cấp tín dụng, bán hàng trả chậm an toàn; soạn thảo các điều khoản phạt vi phạm, biện pháp bảo đảm (thế chấp, bảo lãnh) chặt chẽ ngay từ khâu ký kết hợp đồng.

(ii) Dịch vụ đại diện thu hồi nợ chuyên nghiệp: Cử luật sư tham gia đàm phán, gây sức ép pháp lý hợp pháp. Trực tiếp đại diện khách hàng tham gia xuyên suốt từ quá trình khởi kiện tại tòa án cho đến khi thi hành án, thu hồi được tiền/tài sản thực tế về két sắt của doanh nghiệp.

(iii) Luật sư tham gia tố tụng Hình sự: Bố trí luật sư dày dặn kinh nghiệm phối hợp với cơ quan điều tra để xử lý các đối tượng lừa đảo; hoặc bảo vệ doanh nhân tránh khỏi rủi ro lao lý khi doanh nghiệp rơi vào khủng hoảng vỡ nợ.

Xem thêm: Dịch vụ luật sư hợp đồng của Công ty Luật TNHH Everest

Lưu ý: Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không phải văn bản tư vấn pháp lý chính thức. Quý Vị nếu có vướng mắc có liên quan, có thể liên hệ với các luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty Luật TNHH Everest để được hỗ trợ. Hotline: (024) 66.527.527, Email: info@everest.org.vn hoặc Trực tiếp tại các văn phòng của Công ty Luật TNHH Everest.