Ở nhờ đất người khác có được bồi thường khi Nhà nước thu hồi?

Theo quy định pháp luật đất đai, người ở nhờ không được công nhận là người sử dụng đất hợp pháp nên không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi. Tuy nhiên, nếu có tài sản hợp pháp do mình tạo lập trên đất và được chủ đất đồng ý, người ở nhờ có thể được xem xét hỗ trợ hoặc bồi thường cho phần tài sản đó. Mọi chính sách hỗ trợ đều dựa trên việc chứng minh nguồn gốc, sự thỏa thuận với chủ đất và tính hợp pháp của tài sản.

1 - Quy định của Luật Đất đai về quyền sử dụng đất và chủ thể được bồi thường

Theo Luật Đất đai 2013, khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được thực hiện theo quy định tại Mục 2 “Bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư”. 

Cụ thể, Điều 74 quy định rằng “người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện theo Điều 75 thì được bồi thường”.

Vậy ai được coi là “người sử dụng đất”? Luật chỉ công nhận người có quyền sử dụng đất hợp pháp thường là người có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, có quyền sử dụng ổn định theo quy định, hoặc người đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận. 

Trong khi đó, người “ở nhờ” tức đang sử dụng đất do chủ đất cho phép, không có giấy tờ, không có quyền sử dụng pháp lý rõ ràng không khớp với định nghĩa “người sử dụng đất hợp pháp”. Do vậy, họ không thuộc đối tượng được bảo vệ theo Điều 74, 75.

2 - Bồi thường và tài sản gắn liền với đất

Thêm vào đó, Luật cũng quy định bồi thường, hỗ trợ đối với “tài sản gắn liền với đất” (nhà, công trình, tài sản trên đất) nếu tài sản đó thuộc diện hợp pháp: xây dựng đúng quy định, được cấp phép, không vi phạm pháp luật… 

Nhưng nếu tài sản được xây dựng trái phép không giấy tờ, không đủ điều kiện hoặc xây dựng sau khi có thông báo thu hồi đất, thì theo Điều 92, người sở hữu tài sản đó có thể bị coi là “không hợp pháp” và không được bồi thường. 

Với người ở nhờ, nếu họ tự xây nhà hoặc công trình, thường sẽ không được cấp phép, không có quyền sử dụng đất do đó rất khó để được coi là “chủ tài sản hợp pháp”.

Xem thêm: Dịch vụ pháp lý trong lĩnh vực đất đai, bất động sản của Công ty Luật TNHH Everest

3 - Thực tế nào có thể vẫn được hỗ trợ?

Tuy nhiên, có thể có ngoại lệ nếu người ở nhờ đã được chủ đất cho phép xây dựng, sinh sống trong thời gian dài, và phần tài sản (nhà, công trình) được công nhận hợp pháp trước khi Nhà nước ra quyết định thu hồi thì họ có thể yêu cầu bồi thường cho phần tài sản đó (nhưng không được bồi thường về quyền sử dụng đất).

Ngoài ra, nếu chủ đất đứng ra nhận bồi thường, họ có quyền chia một phần cho người đang ở nhờ theo thỏa thuận cá nhân. Nhưng đó là quan hệ dân sự riêng, không do Nhà nước bảo đảm.

4 - Vì sao Luật lại quy định như vậy?

Nguyên nhân là vì bản chất của “quyền sử dụng đất” tại Việt Nam đất do Nhà nước quản lý và giao/quyền sử dụng cho cá nhân, hộ gia đình theo thủ tục, giấy tờ rõ ràng. Khi Nhà nước thu hồi, chỉ có người có “quyền sử dụng” mới được bồi thường. Người ở nhờ, vốn không có quyền đó, không thể được Nhà nước coi là đối tượng bảo vệ theo luật.

Luật đặt ra các điều kiện rõ ràng để công tác bồi thường nhằm bảo đảm tính minh bạch, tránh lạm dụng, tránh tạo ra lợi ích ảo từ những người không có quyền hợp pháp. 

Xem thêm: Dịch vụ pháp lý trong lĩnh vực đất đai, bất động sản của Công ty Luật TNHH Everest

5 - Những quy định liên quan

Luật quy định bồi thường bằng đất mới hoặc tiền theo “giá đất cụ thể” nếu không có quỹ đất tái định cư. 

Việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải đảm bảo “dân chủ, khách quan, công bằng, kịp thời, công khai, đúng pháp luật”. 

Nếu tài sản trên đất (nhà, công trình) bị phá dỡ, chủ hợp pháp được bồi thường theo giá mới (nếu phần còn lại không đủ tiêu chuẩn kỹ thuật), hoặc theo giá trị thiệt hại thực tế. 

Như vậy, theo quy định của Luật Đất đai 2013, người “ở nhờ” trên đất của người khác tức không có quyền sử dụng đất hợp pháp không thuộc đối tượng được bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất. Họ chỉ có thể được bồi thường nếu có phần tài sản hợp pháp (nhà, công trình) được công nhận và ngay cả khi đó, bồi thường chỉ áp dụng cho tài sản, không áp dụng cho quyền sử dụng đất.

Nếu muốn bảo vệ quyền lợi khi gặp trường hợp này, người ở nhờ nên đề nghị chủ đất (người có quyền hợp pháp) đứng ra thực hiện quyền bồi thường, sau đó thỏa thuận nội bộ phân chia. Ngoài ra, nếu có tranh chấp hoặc ý kiến khác, cần xem xét kỹ giấy tờ, quá trình sử dụng, và tìm tư vấn pháp lý cụ thể.

6 - Khuyến nghị của Công ty Luật TNHH Everest

[a] Bài viết Ở nhờ đất người khác có được bồi thường khi Nhà nước thu hồi? Hồ sơ xin phép xây dựng gồm gì? được chuyên gia của Công ty Luật TNHH Everest thực hiện nhằm mục đích nghiên cứu khoa học hoặc phổ biến kiến thức pháp luật, hoàn toàn không nhằm mục đích thương mại.

[b] Bài viết Ở nhờ đất người khác có được bồi thường khi Nhà nước thu hồi? Hồ sơ xin phép xây dựng gồm gì? có sử dụng những kiến thức hoặc ý kiến của các chuyên gia được trích dẫn từ nguồn đáng tin cậy. Tại thời điểm trích dẫn những nội dung này, chúng tôi đồng ý với quan điểm của tác giả. Tuy nhiên, quý vị chỉ nên coi đây là những thông tin tham khảo, bởi nó có thể chỉ là quan điểm cá nhân người viết.

[c] Trường hợp cần giải đáp thắc mắc về vấn đề có liên quan, hoặc cần ý kiến pháp lý, hoặc thuê Luật sư tư vấn cho vụ việc cụ thể, Quý vị vui lòng liên hệ với Luật sư, chuyên gia của Công ty Luật TNHH Everest qua Tổng đài tư vấn pháp luật: (024) 66 527 527, E-mail: info@everest.org.vn