Phương thức sản xuất là gì? Cấu trúc và vai trò

I. PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT LÀ GÌ?

Theo triết học Mác - Lênin, phương thức sản xuất là cách thức con người thực hiện quá trình sản xuất vật chất trong những giai đoạn lịch sử nhất định của xã hội. Sản xuất vật chất là hoạt động cơ bản để con người tạo ra những điều kiện cần thiết cho đời sống, từ lương thực, thực phẩm, nhà ở đến máy móc, công nghệ và các phương tiện phục vụ sinh hoạt.

Trong quá trình sản xuất, con người không chỉ tác động vào tự nhiên để tạo ra sản phẩm mà còn thiết lập những mối quan hệ kinh tế với nhau. Hai phương diện này hình thành nên cấu trúc của phương thức sản xuất.

Theo đó, phương thức sản xuất là sự thống nhất giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất. Lực lượng sản xuất phản ánh năng lực thực tiễn của con người trong quá trình tạo ra của cải vật chất, còn quan hệ sản xuất phản ánh những quan hệ kinh tế giữa người với người trong quá trình đó.

Chẳng hạn, trong nền sản xuất nông nghiệp truyền thống, hoạt động sản xuất chủ yếu dựa vào sức lao động thủ công, đất đai và công cụ đơn giản. Khi công nghiệp phát triển, máy móc, nhà xưởng và phương pháp tổ chức lao động hiện đại làm thay đổi đáng kể năng lực sản xuất cũng như những quan hệ kinh tế tương ứng.

Sự thay đổi này cho thấy phương thức sản xuất không tồn tại bất biến mà có thể biến đổi cùng với trình độ phát triển của xã hội.

II. CẤU TRÚC CỦA PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT

Phương thức sản xuất được cấu thành từ hai mặt có quan hệ chặt chẽ với nhau là lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.

1. Lực lượng sản xuất là gì?

Lực lượng sản xuất là sự kết hợp giữa người lao động với tư liệu sản xuất trong quá trình tạo ra của cải vật chất, thể hiện năng lực thực tiễn của con người trong việc tác động và cải biến tự nhiên. Lực lượng sản xuất bao gồm người lao động và tư liệu sản xuất:

[1] Người lao động là chủ thể trực tiếp tham gia quá trình sản xuất, sử dụng thể lực, trí lực, kinh nghiệm và kỹ năng để tạo ra sản phẩm. Trong nền kinh tế hiện đại, trình độ chuyên môn, khả năng sáng tạo và năng lực ứng dụng công nghệ ngày càng có ý nghĩa quan trọng đối với năng suất lao động.

[2] Tư liệu sản xuất bao gồm đối tượng lao động và tư liệu lao động. Đối tượng lao động là những yếu tố mà con người tác động vào trong quá trình sản xuất, chẳng hạn đất đai, khoáng sản, nguyên vật liệu hoặc những vật liệu đã qua chế biến. Tư liệu lao động là những phương tiện được con người sử dụng để tác động vào đối tượng lao động, bao gồm công cụ, máy móc, thiết bị, nhà xưởng và các điều kiện vật chất cần thiết khác.

Trong đó, công cụ lao động có vai trò đặc biệt quan trọng vì phản ánh trình độ kỹ thuật và khả năng cải biến tự nhiên của con người.

Cùng với sự phát triển của khoa học và công nghệ, lực lượng sản xuất ngày càng có sự thay đổi về chất. Tự động hóa, công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo đang mở rộng khả năng xử lý thông tin, hỗ trợ hoạt động sản xuất và nâng cao hiệu quả lao động trong nhiều ngành nghề. Tuy nhiên, vai trò của công nghệ cần được đánh giá trong mối quan hệ với con người, tổ chức lao động và những điều kiện kinh tế cụ thể.

2. Quan hệ sản xuất là gì?

Quan hệ sản xuất là tổng thể những quan hệ kinh tế giữa người với người hình thành trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội. Theo lý luận triết học Mác - Lênin, quan hệ sản xuất bao gồm ba phương diện cơ bản: quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất, quan hệ tổ chức và quản lý sản xuất, quan hệ phân phối sản phẩm lao động.

[1] Quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất thể hiện việc các chủ thể nắm giữ và thực hiện những quyền, lợi ích kinh tế liên quan đến tư liệu sản xuất. Đây là phương diện có vai trò nền tảng trong cấu trúc quan hệ sản xuất.

[2] Quan hệ tổ chức và quản lý sản xuất phản ánh cách thức phân công lao động, điều hành hoạt động sản xuất và phối hợp giữa các chủ thể tham gia.

[3] Quan hệ phân phối sản phẩm lao động thể hiện cách thức phân chia kết quả sản xuất, thu nhập và những lợi ích kinh tế được tạo ra.

Ba phương diện này có mối quan hệ tác động qua lại, cùng hình thành cơ chế vận hành của hoạt động sản xuất.

Ví dụ, trong một công ty cổ phần, quyền và lợi ích của cổ đông, cơ chế quản trị doanh nghiệp, việc phân công lao động và phân phối lợi nhuận đều có liên hệ với những quan hệ kinh tế hình thành trong quá trình tổ chức sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, cần phân biệt quan hệ sản xuất theo nghĩa triết học với các quan hệ pháp luật cụ thể. Quyền sở hữu cổ phần, thẩm quyền quản trị và phân chia lợi nhuận trong doanh nghiệp phải được xác định theo pháp luật hiện hành, điều lệ và những thỏa thuận hợp pháp có liên quan.

III. MỐI QUAN HỆ GIỮA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT VÀ QUAN HỆ SẢN XUẤT

Trong triết học Mác - Lênin, mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất được thể hiện thông qua quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Đây là một trong những quy luật cơ bản được sử dụng để giải thích sự vận động của các phương thức sản xuất.

1. Lực lượng sản xuất giữ vai trò quyết định đối với quan hệ sản xuất

Theo quan điểm duy vật lịch sử, lực lượng sản xuất là phương diện năng động, thường xuyên biến đổi cùng với sự phát triển của kỹ thuật, công nghệ, tri thức và kinh nghiệm lao động. Khi lực lượng sản xuất phát triển, những yêu cầu mới về tổ chức lao động, sở hữu và phân phối có thể xuất hiện. Nếu các quan hệ sản xuất hiện có không còn phù hợp với những yêu cầu đó, chúng có thể trở thành yếu tố cản trở việc khai thác năng lực sản xuất.

Chẳng hạn, sự phát triển của thương mại điện tử tạo ra những phương thức giao dịch khác biệt so với hoạt động thương mại truyền thống. Doanh nghiệp có thể tiếp cận khách hàng thông qua nền tảng số, tổ chức giao dịch từ xa và sử dụng công nghệ để quản lý chuỗi cung ứng.

Những thay đổi này đặt ra yêu cầu điều chỉnh phương thức quản lý, tổ chức lao động và phân chia trách nhiệm giữa các chủ thể tham gia. Dưới góc độ lý luận, đây là một ví dụ cho thấy sự phát triển của năng lực sản xuất có thể làm xuất hiện nhu cầu thay đổi các quan hệ kinh tế tương ứng.

2. Quan hệ sản xuất tác động trở lại lực lượng sản xuất

Mặc dù lực lượng sản xuất giữ vai trò quyết định trong mối quan hệ biện chứng, quan hệ sản xuất không hoàn toàn thụ động. Quan hệ sản xuất có thể tạo điều kiện thuận lợi hoặc gây trở ngại đối với sự phát triển của lực lượng sản xuất.

Khi cơ chế sở hữu, tổ chức quản lý và phân phối lợi ích phù hợp, người lao động và các chủ thể kinh tế có thể có thêm động lực đầu tư, đổi mới và nâng cao hiệu quả sản xuất. Ngược lại, những cơ chế quản lý thiếu linh hoạt, phân công trách nhiệm không rõ ràng hoặc phân phối lợi ích bất hợp lý có thể làm giảm hiệu quả hoạt động.

Trong doanh nghiệp, một cơ chế quản trị minh bạch, phân quyền hợp lý và bảo đảm quyền lợi của các bên có thể góp phần thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, không có một mô hình quan hệ sản xuất duy nhất phù hợp với mọi doanh nghiệp hoặc mọi giai đoạn phát triển. Việc đánh giá cần căn cứ vào điều kiện kinh tế, đặc điểm tổ chức và hiệu quả thực tiễn.

IV. VAI TRÒ CỦA PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT ĐỐI VỚI XÃ HỘI VÀ PHÁP LUẬT

1. Phương thức sản xuất và sự phát triển của xã hội

Theo chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương thức sản xuất vật chất giữ vai trò nền tảng đối với sự tồn tại và phát triển của đời sống xã hội. Trong lịch sử, sự thay đổi về công cụ lao động, trình độ kỹ thuật và cách thức tổ chức sản xuất đã góp phần làm biến đổi cơ cấu kinh tế, phân công lao động và những quan hệ xã hội tương ứng.

Từ nền sản xuất nông nghiệp truyền thống đến sản xuất công nghiệp và nền kinh tế ứng dụng công nghệ số, sự phát triển của năng lực sản xuất đã tạo ra nhiều thay đổi về phương thức tổ chức đời sống. Tuy nhiên, không nên giải thích mọi biến đổi xã hội chỉ bằng một yếu tố kinh tế đơn lẻ. Những điều kiện chính trị, văn hóa, lịch sử và hoạt động của con người cũng có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển.

Việc nghiên cứu phương thức sản xuất vì vậy cần được đặt trong mối liên hệ với các yếu tố khác của đời sống xã hội.

2. Mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Trong triết học Mác - Lênin, cơ sở hạ tầng được hiểu là tổng thể những quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh tế của một xã hội nhất định. Kiến trúc thượng tầng bao gồm những quan điểm, tư tưởng xã hội và các thiết chế tương ứng, trong đó có nhà nước và pháp luật.

Theo quan điểm duy vật lịch sử, cơ sở hạ tầng giữ vai trò quyết định xét đến cùng đối với kiến trúc thượng tầng. Tuy nhiên, kiến trúc thượng tầng có tính độc lập tương đối và có thể tác động trở lại cơ sở hạ tầng. Mối quan hệ này gợi mở cách nhận thức về sự tác động qua lại giữa điều kiện kinh tế và hệ thống pháp luật.

Khi các hoạt động sản xuất, kinh doanh phát triển, những quan hệ kinh tế mới có thể làm phát sinh nhu cầu xây dựng hoặc hoàn thiện quy định pháp luật. Ngược lại, một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định và có khả năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể có thể góp phần tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động đầu tư và kinh doanh.

3. Phương thức sản xuất ảnh hưởng đến pháp luật như thế nào?

Pháp luật điều chỉnh nhiều quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức sản xuất, phân phối, trao đổi và sử dụng của cải.

[1] Trong lĩnh vực sở hữu, các quy định pháp luật xác định quyền và nghĩa vụ của chủ thể đối với tài sản, đồng thời thiết lập cơ chế bảo vệ quyền sở hữu và các quyền tài sản hợp pháp.

[2] Trong lĩnh vực hợp đồng, pháp luật quy định những nguyên tắc về giao kết, thực hiện và xử lý vi phạm nghĩa vụ, góp phần tạo cơ sở pháp lý cho các giao dịch dân sự và thương mại.

[3] Trong lĩnh vực lao động, pháp luật điều chỉnh quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời thiết lập những yêu cầu về điều kiện làm việc và trách nhiệm của các bên.

Tại Việt Nam, những quan hệ này được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật, trong đó có Bộ luật Dân sự, Bộ luật Lao động, Luật Doanh nghiệp, Luật Thương mại và pháp luật chuyên ngành có liên quan.

Sự phát triển của các hoạt động kinh tế có thể đặt ra yêu cầu sửa đổi hoặc bổ sung những quy định pháp luật. Tuy nhiên, việc xây dựng pháp luật còn phải xem xét các nguyên tắc hiến định, quyền con người, quyền công dân, yêu cầu quản lý nhà nước và những cam kết quốc tế có liên quan.

Như vậy, điều kiện kinh tế có ảnh hưởng quan trọng đối với sự phát triển pháp luật, nhưng không nên đồng nhất pháp luật với sự phản ánh giản đơn hoặc hoàn toàn thụ động của các quan hệ sản xuất.

V. TÁC ĐỘNG CỦA PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT HIỆN ĐẠI ĐỐI VỚI NGHỀ LUẬT

Sự phát triển của nền kinh tế hiện đại, đặc biệt là quá trình chuyển đổi số, đang làm thay đổi nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý và phương thức làm việc của những người hành nghề luật.

1. Sự xuất hiện của những quan hệ pháp lý mới

Khi hoạt động sản xuất và kinh doanh thay đổi, các quan hệ pháp lý phát sinh cũng ngày càng đa dạng. Sự phát triển của thương mại điện tử, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo và các hình thức giao dịch điện tử đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến hợp đồng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ và trách nhiệm pháp lý.

Chẳng hạn, trong giao dịch trên nền tảng thương mại điện tử, việc xác định trách nhiệm của người bán, đơn vị vận hành nền tảng và các chủ thể cung cấp dịch vụ trung gian có thể đòi hỏi việc áp dụng đồng thời nhiều nhóm quy định pháp luật.

Đối với những sản phẩm sử dụng trí tuệ nhân tạo, các vấn đề về quyền sở hữu trí tuệ, bảo mật thông tin và trách nhiệm khi xảy ra thiệt hại cũng cần được xem xét dựa trên từng tình huống cụ thể. Những vấn đề này cho thấy luật sư không chỉ cần kiến thức pháp luật mà còn phải có khả năng tìm hiểu đặc điểm của công nghệ và mô hình kinh doanh liên quan.

2. Sự thay đổi trong phương thức hành nghề luật

Công nghệ số đang tạo ra những công cụ hỗ trợ hoạt động nghiên cứu và cung cấp dịch vụ pháp lý. Phần mềm quản lý hồ sơ, hệ thống tra cứu văn bản, công cụ phân tích tài liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ luật sư xử lý thông tin, rà soát hợp đồng và tổ chức công việc.

Tuy nhiên, việc sử dụng công nghệ không loại bỏ yêu cầu kiểm tra tính chính xác của thông tin, bảo mật dữ liệu khách hàng và tuân thủ đạo đức nghề nghiệp. Đặc biệt, các hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể đưa ra thông tin không chính xác, viện dẫn sai văn bản hoặc không phản ánh đầy đủ bối cảnh của vụ việc.

Vì vậy, luật sư cần kiểm chứng kết quả do công nghệ cung cấp và chịu trách nhiệm chuyên môn đối với những tư vấn, tài liệu hoặc quan điểm pháp lý do mình thực hiện. Sự phát triển của công nghệ có thể làm thay đổi cơ cấu công việc trong nghề luật, nhưng không đủ cơ sở để khẳng định các hoạt động pháp lý truyền thống sẽ hoàn toàn biến mất.

3. Vai trò của luật sư trong quản trị doanh nghiệp

Trong nền kinh tế hiện đại, doanh nghiệp thường xuyên phải thích ứng với những thay đổi về thị trường, mô hình kinh doanh và môi trường pháp lý. Khi doanh nghiệp mở rộng hoạt động, huy động vốn hoặc tái cấu trúc, các vấn đề liên quan đến sở hữu, quản trị, hợp đồng và trách nhiệm của người quản lý có thể trở nên phức tạp hơn.

Chẳng hạn, một doanh nghiệp chuyển từ mô hình kinh doanh truyền thống sang cung cấp dịch vụ trên nền tảng số có thể cần rà soát hợp đồng với khách hàng, chính sách bảo vệ dữ liệu, quy chế nội bộ và cơ chế xử lý khiếu nại. Trong trường hợp này, luật sư có thể hỗ trợ doanh nghiệp xác định nghĩa vụ pháp lý, xây dựng phương án quản trị rủi ro và hoàn thiện những văn bản cần thiết.

Việc sử dụng dịch vụ pháp lý doanh nghiệp có thể góp phần hỗ trợ doanh nghiệp tổ chức hoạt động phù hợp với pháp luật, phòng ngừa tranh chấp và thích ứng với những thay đổi trong môi trường kinh doanh.

VI. Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT TẠI VIỆT NAM

1. Đổi mới kinh tế và hoàn thiện thể chế

Quá trình đổi mới kinh tế tại Việt Nam cho thấy mối quan hệ giữa sự phát triển của hoạt động sản xuất, kinh doanh và yêu cầu điều chỉnh cơ chế quản lý. Việc chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã gắn liền với những thay đổi quan trọng trong tổ chức sản xuất, quản lý kinh tế và xây dựng pháp luật.

Sự phát triển của các thành phần kinh tế, hoạt động đầu tư, thương mại và hội nhập quốc tế làm xuất hiện những yêu cầu ngày càng đa dạng về bảo vệ quyền tài sản, thực hiện hợp đồng, quản trị doanh nghiệp và giải quyết tranh chấp. Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện thể chế kinh tế có ý nghĩa quan trọng đối với việc tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch và ổn định.

Từ góc độ lý luận, quá trình này có thể được nghiên cứu trong mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và sự tác động của hệ thống pháp luật đối với hoạt động kinh tế. Đây cũng là nội dung có liên hệ với việc nghiên cứu thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong hệ thống lý luận Mác - Lênin.

2. Yêu cầu đối với pháp luật trong nền kinh tế số

Sự phát triển của kinh tế số tại Việt Nam đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu, an toàn thông tin, sở hữu trí tuệ và hoạt động kinh doanh trên nền tảng số. Việc xây dựng và thực thi pháp luật cần bảo đảm sự cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể và kiểm soát những rủi ro có thể phát sinh.

Đối với doanh nghiệp, sự thay đổi của môi trường công nghệ không chỉ tạo ra cơ hội kinh doanh mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực tuân thủ pháp luật. Đối với luật sư và những người làm công tác pháp lý, việc cập nhật kiến thức chuyên môn, tìm hiểu công nghệ và nâng cao khả năng đánh giá rủi ro trở thành những yêu cầu ngày càng quan trọng.

Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ phải gắn với các nguyên tắc về bảo mật thông tin, trách nhiệm nghề nghiệp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

3. Ý nghĩa đối với hoạt động nghiên cứu và tư vấn pháp luật

Nghiên cứu phương thức sản xuất giúp hình thành cách tiếp cận các vấn đề pháp lý trong mối liên hệ với điều kiện kinh tế và xã hội. Khi đánh giá một quan hệ pháp luật, người nghiên cứu cần xem xét không chỉ nội dung quy định mà còn cả bối cảnh hình thành, mục đích điều chỉnh và những tác động thực tế của quy định đó.

Đối với hoạt động tư vấn pháp luật, cách tiếp cận này có thể hỗ trợ luật sư nhận diện những rủi ro phát sinh từ sự thay đổi của mô hình kinh doanh và cơ cấu tổ chức doanh nghiệp. Tuy nhiên, các nguyên lý triết học chỉ có giá trị bổ trợ về phương pháp nhận thức. Việc đưa ra ý kiến tư vấn, xác định quyền và nghĩa vụ hoặc giải quyết tranh chấp phải căn cứ vào pháp luật có hiệu lực, tài liệu, chứng cứ và tình tiết cụ thể.

Sự kết hợp giữa tư duy lý luận và kiến thức pháp lý thực tiễn có thể góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu và hành nghề luật.

VII. NHỮNG LƯU Ý KHI NGHIÊN CỨU PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT

Khi nghiên cứu phương thức sản xuất, cần tránh đồng nhất khái niệm này với kỹ thuật hoặc công nghệ sản xuất. Công nghệ là một yếu tố quan trọng của lực lượng sản xuất, nhưng phương thức sản xuất còn bao gồm những quan hệ kinh tế giữa con người với con người trong quá trình sản xuất.

Bên cạnh đó, không nên hiểu quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là mối quan hệ tác động một chiều. Theo phép biện chứng duy vật, hai phương diện này có quan hệ tác động qua lại, trong đó lực lượng sản xuất giữ vai trò quyết định xét đến cùng.

Việc vận dụng lý luận vào nghiên cứu pháp luật cũng cần tránh cách giải thích giản đơn rằng mọi quy định pháp luật đều trực tiếp xuất phát từ một quan hệ kinh tế cụ thể. Pháp luật còn chịu ảnh hưởng của điều kiện lịch sử, văn hóa, thể chế chính trị, các nguyên tắc pháp lý và những yêu cầu bảo vệ quyền con người.

Đặc biệt, trong bối cảnh phát triển công nghệ số, cần phân biệt những thay đổi đã diễn ra với các dự báo về xu hướng tương lai. Không nên coi mọi tiến bộ công nghệ là bằng chứng cho sự hình thành một phương thức sản xuất hoàn toàn mới nếu chưa có cơ sở nghiên cứu đầy đủ.

Cách tiếp cận khách quan, toàn diện và gắn với điều kiện thực tiễn sẽ giúp việc nghiên cứu phương thức sản xuất có giá trị khoa học và ứng dụng cao hơn.

Kết luận và khuyến nghị từ Công ty Luật TNHH Everest

Phương thức sản xuất là khái niệm cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử, phản ánh sự thống nhất giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong quá trình con người tạo ra của cải vật chất. Theo triết học Mác - Lênin, sự vận động của phương thức sản xuất có vai trò nền tảng đối với sự phát triển xã hội, đồng thời có mối liên hệ với sự hình thành và biến đổi của các thiết chế pháp luật.

Đối với nghề luật, việc nghiên cứu phương thức sản xuất giúp mở rộng phương pháp nhận thức về mối quan hệ giữa kinh tế và pháp luật, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển của các mô hình kinh doanh mới. Tuy nhiên, hoạt động nghiên cứu, tư vấn và giải quyết tranh chấp phải luôn đặt trên cơ sở pháp luật hiện hành, chứng cứ và những điều kiện thực tế của từng vụ việc.

Nếu Quý khách hàng đang cần tư vấn chuyên sâu hoặc thông tin pháp lý chuẩn xác, hãy liên hệ với Công ty Luật TNHH Everest: Hotline: (024) 66.527.527, Email: info@everest.org.vn hoặc trực tiếp tại các văn phòng của Công ty Luật TNHH Everest.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Giáo trình Triết học Mác - Lênin, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, nội dung về chủ nghĩa duy vật lịch sử.

2. C. Mác, Góp phần phê phán khoa kinh tế chính trị (1859), phần Lời tựa.

3. C. Mác, Tư bản, Quyển I, các nội dung về quá trình lao động và tư liệu sản xuất.

4. C. Mác và Ph. Ăngghen, Hệ tư tưởng Đức, các nội dung về sản xuất vật chất và đời sống xã hội.

5. Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

6. Richard Susskind, Online Courts and the Future of Justice, Oxford University Press, 2019.