Ý tưởng hợp tác giữa Công ty luật và Trường luật để cung cấp dịch vụ pháp lý

I- SỰ CẦN THIẾT HỢP TÁC CHIẾN LƯỢC GIỮA CÔNG TY LUẬT VÀ TRƯỜNG LUẬT

1- Bối cảnh thị trường pháp lý Việt Nam hiện nay

Sự bùng nổ của doanh nghiệp: Việt Nam đang trở thành là 'vùng đất hứa' của khởi nghiệp với sự ra đời của hàng trăm nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) mỗi năm. Các doanh nghiệp thiếu kiến thức pháp lý về cấu trúc cổ đông, sở hữu trí tuệ, thuế, lao động, quản trị rủi ro... nhưng vẫn còn e ngại tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Khoảng trống dịch vụ: nhóm khách hàng là Startup, hộ kinh doanh, thương nhân người và có thu nhập trung bình khá... quá 'giàu' để được trợ giúp pháp lý miễn phí nhưng lại quá 'nghèo' để sử dụng dịch vụ pháp lý từ các hãng luật lớn. Họ đang 'khát' các dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp có chi phí hợp lý.

Khoảng cách giữa đào tạo và hành nghề: sinh viên luật thường giỏi lý thuyết nhưng thiếu kỹ năng thực chiến như: soạn thảo hợp đồng thương mại, tư vấn giải pháp thay vì chỉ trích dẫn điều luật, và kỹ năng đàm phán. Thực tế, Công ty luật khi tuyển dụng thường mất từ 06 tháng đến 12 tháng để đào tạo lại - lãng phí nguồn lực xã hội.

2- Tính cấp thiết của việc hợp tác chiến lược

Giải quyết bài toán chi phí và tiếp cận công lý: bằng cách sử dụng nguồn lực từ sinh viên luật cho các công việc sơ cấp, Công ty luật có thể cung cấp dịch vụ pháp lý phù hợp với mức giá mà khách hàng 'bình dân' có thể chi trả. Mô hình liên kết giúp tối ưu hóa chi phí, từ đó thúc đẩy sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp quốc gia.

Xu hướng 'thương mại hóa' tri thức trong đại học: các Trường đại học tại Việt Nam đang đẩy mạnh cơ chế tự chủ đại học. Họ cần những đối tác chiến lược là các Công ty luật để thực hiện các dự án tư vấn có thu phí, nhằm tạo nguồn tài chính tái đầu tư cho nghiên cứu và đào tạo, giảm sự phụ thuộc vào học phí.

'Luật sư thế hệ mới' biết luật và phải hiểu kinh doanh. sự hợp tác này tạo ra môi trường để sinh viên tiếp cận sớm với các mô hình kinh doanh hiện đại như Fintech, Thương mại điện tử... Công ty luật đóng vai trò 'người dẫn đường', giúp Trường luật cập nhật chương trình đào tạo sát với hơi thở thị trường.

3- Lợi thế đặc thù từ bối cảnh Việt Nam

[a] Đối với Công ty luật - Nguồn lực và uy tín: (1) Công ty Luật ưu tiên tiếp cận, sàng lọc sinh viên xuất sắc, giúp giảm chi phí tuyển dụng và đào tạo; (2) Tên Công ty luật với các hội thảo khoa học, các dự án nghiên cứu của Trường luật giúp nâng tầm thương hiệu; (3) Công ty luật có thể sử dụng đội ngũ Giáo sư, Tiến sĩ tại trường để cùng phản biện, xây dựng luận cứ dưới góc độ khoa học pháp lý cho các vụ việc có tính chất pháp lý mới, phức tạp,

[b] Đối với Trường Luật - Gắn liền với thực tiễn: (1) Trường luật điều chỉnh giáo án dựa trên phản hồi của Công ty luật (chuẩn hóa chương trình đào tạo); (2) Công ty luật cung cấp 'nguyên liệu' là các hồ sơ vụ việc thực tế để sinh viên phân tích, biến giảng đường thành một trung tâm thực hành; (3) Tỷ lệ sinh viên có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp tại các Công ty luật đối tác là chỉ số quan trọng để đánh giá uy tín của trường.

[c] Đối với Sinh viên - Cầu nối nghề nghiệp: (1) Rút ngắn khoảng cách từ lý thuyết đến thực hành, thay vì chỉ học lý thuyết, sinh viên được thấy cách một Luật sư tranh tụng hoặc đàm phán một thương vụ triệu đô; (3) Được dẫn dắt bởi những chuyên gia thực thụ: Sự kết hợp giữa giảng viên (truyền cảm hứng, tư duy) và luật sư (truyền kỹ năng, kinh nghiệm) tạo ra một lộ trình phát triển toàn diện.

4- Những điểm cần lưu ý

[a] 'Nhân sự giá rẻ': (1) Công ty luật chỉ cần trả mức lương, phụ cấp nhỏ cho sinh viên thực tập; (2) Giảm chi phí phúc lợi, khi Công ty không phải gánh các chi phí về bảo hiểm, thưởng lễ tết hay như đối với nhân viên chính thức; (3) Công ty Luật có thể sử dụng nguồn lực trí tuệ của sinh viên và sự cố vấn của giảng viên thông qua các dự án chung mà không cần thiết lập một Phòng nghiên cứu phát triển (R&D).

[b] 'Nhân sự chất lượng': (1) Sinh viên từ các Trường luật thường có tư duy logic, khả năng ngoại ngữ và tra cứu công nghệ nhanh hơn; (2) Sinh viên được tham gia các dự án hợp tác thường là những cá nhân ưu tú, đã qua sàng lọc, không phải là nhân sự đại trà và được 'bảo chứng' bởi Trường luật; (3) Sinh viên nắm bắt các thay đổi mới nhất của văn bản pháp luật và các học thuyết pháp lý hiện đại vừa được giảng dạy.

[c] Những 'cái bẫy' cần tránh: (1) Luật sư hướng dẫn phải bỏ rất nhiều thời gian để chỉnh sửa những sai sót của sinh viên (chi phí đào tạo ẩn); (2) Một sai sót nhỏ trong nghiên cứu hồ sơ của một nhân viên học việc có thể gây thiệt hại cho khách hàng và uy tín của Công ty luật (rủi ro trách nhiệm pháp lý); (3) Nếu sinh viên cảm thấy bị 'bóc lột' sức lao động giá rẻ mà không học hỏi được gì, sẽ rời đi ngay khi có cơ hội (chảy máu chất xám).

5- Góc nhìn bền vững

[b] Mô hình khép kín: (1) Học thuật làm nền tảng, các bên cùng nghiên cứu giải pháp pháp lý mới, tạo ra quan điểm pháp lý có chiều sâu, bản sắc riêng; (2) Thực hành tạo giá trị, áp dụng các nghiên cứu vào các gói dịch vụ đặc thù... để tối ưu hóa chi phí và tốc độ, tạo ra nguồn thu ổn định, sự hài lòng của khách hàng; (3) Kinh tế tạo tái sinh, trích lợi nhuận lập quỹ học bổng, mở ra các diễn đàn chính sách pháp lý... để nâng tầm chuyên gia, thu hút nhân tài.

[a] Hợp tác dựa trên giá trị: Công ty luật thành công xác định quá trình hợp tác là khoản đầu tư dài hạn: (1) Sinh viên học việc, Công ty mất thời gian đào tạo (Giai đoạn 0 đồng); (2) Sinh viên làm được việc cơ bản, Công ty luật bắt đầu có lợi nhuận từ việc tối ưu quy trình (Giai đoạn giá rẻ); (3) Sinh viên trở thành nhân viên chính thức, am hiểu văn hóa công ty, làm việc hiệu quả ngay lập tức mà không cần thử việc (Giai đoạn gặt hái).

Xem thêm: Về Công ty Luật TNHH Everest

II- XEM XÉT MỘT SỐ MÔ HÌNH HỢP TÁC

1- Trung tâm thực hành nghề luật

Mô hình Trung tâm thực hành nghề luật (Law clinics) đã có nền tảng tại Việt Nam tại các trường như Đại học Luật Hà Nội (Trung tâm Thực hành pháp luật), Đại học Luật TP.HCM (Câu lạc bộ Thực hành pháp luật - Clinical Legal Education), Khoa Luật Đại học Mở Hà Nội (Trung tâm Thực hành pháp luật). Công ty luật có mục tiêu đào tạo kỹ năng và thực hiện trách nhiệm xã hội, hướng đến xây dựng thương hiệu cộng đồng và tuyển chọn nhân sự sớm.

Cách thức vận hành của Trung tâm hoạt động dựa trên 03 trụ cột: (1) Tư vấn pháp luật miễn phí của sinh viên dưới sự giám sát của giảng viên, luật sư đối tượng chính sách; (2) Phiên tòa giả định, tổ chức dưới hình thức các buổi diễn án để sinh viên rèn luyện kỹ năng tranh tụng, trình bày trước hội đồng xét xử; (3) Tuyên truyền pháp luật cộng đồng, đưa sinh viên về các vùng sâu, vùng xa để phổ biến các kiến thức luật cơ bản.

Lợi thế pháp lý là dễ triển khai dưới hình thức các Trung tâm trực thuộc Trường luật, được xã hội thừa nhận rộng rãi ở góc độ đào tạo và thiện nguyện. Tuy nhiên, rào cản của mô hình là không được thu phí thương mại, mà chỉ có thể thu lệ phí bù đắp chi phí và sinh viên chưa có chứng chỉ hành nghề nên chỉ dừng lại ở mức 'tư vấn đơn giản, 'soạn thảo văn bản thô', không đại diện khách hàng tại tòa hay làm việc với cơ quan nhà nước một cách chính thức.

2- Vườn ươm Luật sư

Mô hình Vườn ươm Luật sư (Legal incubators) là mô hình 'lai' giữa tổ chức hành nghề luật sư và tổ chức đào tạo, hiện còn khá mới mẻ tại Việt Nam. Công ty luật tham gia hợp tác với trường luật với định hướng xây dựng đội ngũ kế cận có khả năng 'thực chiến' bằng cách hỗ trợ luật sư trẻ khởi nghiệp và tạo mạng lưới cộng tác viên, đồng thời có thể triển khai dịch vụ pháp lý chi phí thấp như một dòng sản phẩm thực thụ.

Cách thức vận hành của Vườn ươm Luật sư: (1) Tuyển chọn nhóm luật sư trẻ có nhiệt huyết nhưng thiếu vốn hoặc kỹ năng quản trị; (2) Hỗ trợ cơ sở hạ tầng cho Luật sư trẻ về không gian làm việc chung, trang thiết bị, phần mềm quản lý; (3) Đào tạo và cố vấn từ các luật sư nhiều kinh nghiệm cho luật sư trẻ về kỹ năng chuyên môn (tranh tụng, tư vấn), kỹ năng quản trị (bán hàng, marketing, quản lý), đạo đức nghề nghiệp; (4) Cam kết phục vụ cộng đồng, luật sư trong vườn ươm cam kết dành một số giờ nhất định để tư vấn miễn phí cho những đối tượng yếu thế.

Lợi thế vận hành là sử dụng thêm những người đang tập sự hoặc luật sư trẻ, có năng lực chuyên môn và trách nhiệm nghề nghiệp cao hơn sinh viên. Vườn ươm có cấu trúc như một đơn vị trực thuộc hoặc đối tác chiến lược của Công ty luật, cho phép thu phí dịch vụ (ở mức thấp). Tuy nhiên, rào cản là chưa có văn bản quy định riêng cho mô hình 'vườn ươm', do đó phải vận hành khéo léo dưới danh nghĩa một Dự án hợp tác của Công ty luật để đảm bảo tính hợp pháp. Chi phí quản lý cao hơn do cần các luật sư kinh nghiệm dành nhiều thời gian kèm cặp.

3- Công ty luật thực hành

Mô hình Công ty luật thực hành (Teaching law firm) tương tự như mô hình bệnh viện trong Trường y. Đây là một pháp nhân công ty luật đầy đủ nhưng nằm trong khuôn viên hoặc thuộc sở hữu của Trường đại học. Mục tiêu hướng tới của Công ty luật là kinh doanh dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp kết hợp đào tạo.

Cách thức vận hành: Công ty vận hành như một doanh nghiệp thực thụ, có khối chuyên môn, khối vận hành và khối phát triển kinh doanh. Cơ cấu nhân sự có điểm đặc thù: các luật sư điều hành đồng thời là giảng viên và đội ngũ chuyên viên là những sinh viên xuất sắc nhất đang trong lộ trình đào tạo chuyên sâu.

Dịch vụ cung cấp: đa dạng từ tranh tụng đến tư vấn thương mại nhưng có phân khúc giá (giá học thuật) thường thấp hơn từ 30% đến 50% thị trường. Lợi ích là xóa bỏ rào cản pháp lý về việc Trường học không được kinh doanh dịch vụ pháp lý. Đây là thực thể có giấy phép hành nghề luật sư, đảm bảo tính pháp lý cao nhất khi thu phí khách hàng.

4- Thuê ngoài chuyên môn

Mô hình Thuê ngoài chuyên môn giá rẻ (Low-bono outsourcing) là hình thức thuê ngoài nguồn lực chuyên môn để tối ưu hóa giá thành sản phẩm pháp lý, nơi Trường luật cung cấp 'nguyên liệu chuyên môn' đầu vào cho Công ty luật. Công ty luật có thể 'sản phẩm hóa' các dịch vụ lặp đi lặp lại. 

Cách thức vận hành: Công ty luật ký hợp đồng khung với Trường luật, trong đó Giảng viên sẽ là chuyên gia hoặc cố vấn. Công ty luật sử dụng 'chất xám' và uy tín học thuật của Giảng viên để bảo chứng cho các vấn đề phức tạp. Giảng viên nhận thù lao và có dữ liệu thực tế để đưa vào bài giảng. Sinh viên có thể tham gia chương trình dưới danh nghĩa thực tập sinh hoặc học viên thực hành, được hưởng phí hỗ trợ hoặc học bổng.

Dịch vụ cung cấp: thủ tục đăng ký doanh nghiệp, giấy phép, các gói rà soát pháp lý, báo cáo tuân thủ dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs). Lợi ích là giảm giá thành dịch vụ cho khách hàng vì chi phí nhân lực sinh viên thấp (dịch vụ đơn giản), và nghiên cứu viên đã có thu nhập từ lương và phúc lợi của Trường luật nên không quá ảnh hưởng từ thù lao nhận được, trong khi chất lượng vẫn được kiểm soát bởi các chuyên gia và luật sư.

5- Trung tâm đổi mới sáng tạo pháp lý

Mô hình Trung tâm đổi mới sáng tạo pháp lý (Legal innovation hub) là sự kết hợp giữa Công ty luật, Trường luật và Chuyên gia công nghệ (IT). Công ty luật tham gia hợp tác hướng đến mục tiêu thúc đẩy tư duy mới, quy trình mới và công nghệ mới, từ đó 'ươm mầm' ra các phần mềm quản lý văn phòng luật, AI tra cứu án lệ, hay các nền tảng tự động hóa hợp đồng (Lawtech, Legaltech).

Cách thức vận hành: Trung tâm đổi mới sáng tạo pháp lý đóng vai trò là 'hệ sinh thái', ứng dụng Legaltech hay Lawtech như là những 'công cụ' hoặc 'giải pháp' cụ thể. Khách hàng đặt hàng các 'bài toán' thực tế, ví dụ: tự động hóa hợp đồng thuê nhà, chatbot tư vấn luật lao động cơ bản, khi đó Luật sư và Giảng viên nghiên cứu quy trình, Sinh viên luật và Sinh viên IT cùng phát triển các công cụ phần mềm.

Dịch vụ cung cấp: là các dịch vụ pháp lý số (digital legal services), thay vì dịch vụ pháp lý trực tiếp từ con người. Lợi ích là tạo ra các 'sản phẩm pháp lý' có thể 'đóng gói' và nhân rộng, khách hàng sử dụng các 'sản phẩm' này với chi phí cực thấp hoặc miễn phí. Hệ thống không tốn thêm nhân lực tư vấn. Đây là cách tốt nhất để cung cấp dịch vụ chi phí thấp trên quy mô rộng.

Xem thêm: Dịch vụ luật sư riêng dành cho cá nhân và doanh nhân

III- MỘT SỐ DỊCH VỤ PHÁP LÝ 'LAI' CÓ THỂ TRIỂN KHAI

1- Dịch vụ chuẩn hóa pháp lý doanh nghiệp

Dịch vụ chuẩn hóa (setup) pháp lý doanh nghiệp là một gói giải pháp toàn diện giúp xây dựng 'bộ khung' vững chắc cho doanh nghiệp ngay từ ngày đầu, nhằm giảm thiểu rủi ro tranh chấp và đảm bảo tuân thủ (compliance). Các dịch vụ này thường được phân loại thành 04 nhóm chính:

[a] Thiết lập cấu trúc và tổ chức (Structural setup): là bước đặt nền móng, tập trung vào việc định hình pháp nhân về (1) Tư vấn mô hình hoạt động (lựa chọn loại hình doanh nghiệp); (2) Soạn thảo Điều lệ công ty và Thỏa thuận cổ đông (quyền biểu quyết, chuyển nhượng vốn, giải quyết bế tắc giữa các sáng lập viên); (3) Thủ tục hành chính khởi nghiệp (đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế, giấy phép con).

[b] Thiết lập hệ thống quản trị nội bộ (Internal compliance setup): giúp doanh nghiệp vận hành trơn tru thông qua các quy định bằng văn bản: (1) Pháp lý lao động (hợp đồng lao động, nội quy lao động, thỏa thuận bảo mật thông tin và không cạnh tranh; (2) Hệ thống quy trình, quy chế (quy chế tài chính, quy trình mua sắm, quản lý tài sản...); (3) Quản trị rủi ro, thiết lập hệ thống cảnh báo sớm thay đổi của pháp luật.

[c] Thiết lập giao dịch và thương mại (Commercial setup): đảm bảo các mối quan hệ với bên ngoài được pháp luật bảo vệ: (1) Hợp đồng mẫu (bộ hợp đồng chuẩn cho doanh nghiệp); (2) Bảo hộ tài sản trí tuệ (đăng ký nhãn hiệu, sáng chế, bản quyền phần mềm); (3) Chính sách bảo mật dữ liệu, các điều khoản về quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu khách hàng, đặc biệt quan trọng với các công ty công nghệ và startup.

[d] Pháp lý chuyên biệt cho gọi vốn (Fundraising setup): dành riêng cho các Startup hoặc Doanh nghiệp có kế hoạch mở rộng: (1) Tái cấu trúc, chỉnh sửa cơ cấu sở hữu để đón nhận nhà đầu tư; (2) Hồ sơ sạch, rà soát lại toàn bộ hồ sơ cũ để đảm bảo không có 'nợ pháp lý' trước khi vào vòng thẩm định đầu tư; (3) Thiết lập ESOP, xây dựng phương án phát hành cổ phiếu thưởng cho nhân viên chủ chốt.

Dịch vụ chuẩn hóa pháp lý doanh nghiệp phù hợp để triển khai theo mô hình 'lai' vì tính quy trình cao và khối lượng công việc hành chính lớn. Lợi thế mang lại là (1) Phân tầng công việc, các setup tiêu chuẩn với chi phí cạnh tranh như soạn hồ sơ đăng ký kinh doanh, điều lệ mẫu, đăng ký sở hữu trí tuệ... do sinh viên làm; (2) Tạo phễu khách hàng, doanh nghiệp được hỗ trợ setup có xu hướng sử dụng các dịch vụ khác.

2- Dịch vụ pháp chế thuê ngoài

Dịch vụ pháp chế thuê ngoài (Outsourced legal department) là mô hình cộng tác có chiều sâu, thể hiện rõ nét sự giao thoa giữa tính thực chiến của Công ty luật và năng lực nghiên cứu của Trường luật. Cấu trúc nhân sự 'ba tầng' khắc phục được điểm yếu của dịch vụ pháp chế thuê ngoài truyền thống (thiếu nhân lực hỗ trợ, phí quá cao):

Tầng 1 - Nhóm thực thi (sinh viên): có nhiệm vụ rà soát các hợp đồng đơn giản, cập nhật văn bản pháp luật hàng tuần, soạn thảo các công văn hành chính, tra cứu án lệ hoặc tiền lệ pháp lý. Từ đó cung cấp tốc độ và khối lượng công việc lớn với chi phí thấp.

Tầng 2: Nhóm kiểm soát và tư vấn (luật sư): sẽ kiểm tra lại toàn bộ đầu ra từ Tầng 1, đưa ra các tư vấn chiến lược, tham gia đàm phán các hợp đồng phức tạp, đại diện tranh tụng. Từ đó, đảm bảo tính pháp lý cao nhất và chịu trách nhiệm trước khách hàng.

Tầng 3: Nhóm cố vấn (tiến sĩ): giải quyết các vụ việc phức tạp về mặt lý luận hoặc những mảng luật mới chưa có hướng dẫn rõ ràng, ví dụ: tài sản số, Luật cạnh tranh quốc tế... Từ đó, tạo ra sự an tâm tuyệt đối và uy tín cho doanh nghiệp khi làm việc với đối tác hoặc cơ quan nhà nước.

3- Dịch vụ luật sư riêng

Dịch vụ Luật sư riêng (Personal lawyer) là một mô hình cộng hưởng lợi ích đầy tiềm năng, không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực mà còn tạo ra giá trị khác biệt cho thị trường dịch vụ pháp lý.

Mục tiêu và giá trị cốt lõi: sự kết hợp tạo ra một 'hệ sinh thái' pháp lý khép kín: (1) Công ty luật đóng vai trò thực thi, quản lý rủi ro và chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất; (2) Trường luật đóng vai trò cố vấn học thuật, cung cấp nguồn nhân lực (sinh viên xuất sắc) và bảo chứng uy tín trí tuệ. Mô hình kết nối dựa trên cấu trúc nhân sự và quy trình:

Cấu trúc đội ngũ phối hợp: (1) Luật sư điều hành chịu trách nhiệm ký kết hợp đồng, phê duyệt phương án tư vấn và đại diện tranh tụng; (2) Cố vấn chuyên môn (giảng viên) giải quyết các vấn đề pháp lý phức tạp, đòi hỏi chiều sâu nghiên cứu hoặc phản biện học thuật; (2) Trợ lý luật sư (sinh viên) tiếp nhận thông tin, nghiên cứu hồ sơ, soạn thảo bản thảo và duy trì liên lạc với khách hàng.

Quy trình triển khai 03 giai đoạn: (1) Sàng lọc và đào tạo, hai bên phối hợp chọn lọc sinh viên có năng lực tốt để đào tạo kỹ năng thực tế thông qua các khóa thực hành; (2) Tiếp cận khách hàng, tận dụng mạng lưới cựu sinh viên của nhà trường và tệp khách hàng doanh nghiệp/cá nhân; (3) Thực thi, khi có yêu cầu từ khách hàng, một nhóm gồm Luật sư - Giảng viên - Trợ lý sẽ cùng xử lý vụ việc.

4- Một số dịch vụ pháp lý có thể phù hợp với chương trình

Đào tạo chuyên sâu và cấp chứng chỉ: là các khóa đào tạo ngắn hạn về kỹ năng đàm phán, quản trị rủi ro pháp lý cho nhân sự nội bộ (in-house counsel) của các doanh nghiệp. Giá trị là, sự kết hợp giữa bằng cấp hàn lâm và kỹ năng thực tế. Học viên được cập nhật tư duy lý luận mới nhất, được cầm tay chỉ việc qua các tình huống (case studies) thực tế từ Công ty luật.

Phòng khám pháp lý (Legal clinic) dành cho doanh nghiệp: là một hình thức nâng cao của mô hình đào tạo thực hành. Tại đây, sự kết hợp giữa tính học thuật của Trường luật và tính thực chiến của Công ty luật sẽ tạo ra một 'Bệnh viện pháp lý' - nơi các doanh nghiệp, đặc biệt là SMEs và Startups đến để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị các rủi ro pháp lý.

Thẩm định và rà soát pháp lý: rà soát hợp đồng số lượng lớn, kiểm tra tính tuân thủ cho các doanh nghiệp hoặc thẩm định pháp lý trong các thương vụ sáp nhập và mua lại (M&A). Lợi thế tận dụng tối đa nguồn nhân lực dồi dào từ sinh viên giỏi và sự giám sát chuyên môn từ các luật sư cấp cao. Công ty luật giữ vai trò ký thực thi và chịu trách nhiệm pháp lý, Trường luật cung cấp quy trình nghiên cứu bài bản và đội ngũ trợ lý có chất lượng.

Xem thêm: Chia sẻ - một giá trị cốt lõi của Công ty Luật TNHH Everest

IV- CĂN CỨ PHÁP LÝ HỢP TÁC CÔNG TY LUẬT VÀ TRƯỜNG LUẬT

Để triển khai dịch vụ Luật sư riêng thông qua sự hợp tác giữa Công ty luật và Trung tâm thực hành nghề luật (Law Clinic) của Trường luật, cơ sở pháp lý cần được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa pháp luật về hành nghề luật sư và pháp luật về giáo dục đại học. Các căn cứ pháp lý cơ bản:

1- Luật Luật sư

Luật Luật sư năm 2006, sửa đổi, bổ sung năm 2012 là nền tảng quan trọng nhất để xác lập tư cách chủ thể và phạm vi hành nghề:

Hình thức hành nghề: Công ty luật hành nghề dưới hình thức công ty luật hợp danh hoặc công ty luật trách nhiệm hữu hạn. Ví dụ, khi cung cấp dịch vụ "Luật sư riêng", Công ty luật ký kết hợp đồng dịch vụ pháp lý với tư cách là pháp nhân và chịu trách nhiệm cao nhất.

Hợp đồng dịch vụ pháp lý: mọi giao dịch với khách hàng (doanh nhân, Startup) phải được xác lập bằng văn bản. Trong mô hình hợp tác, Công ty luật là bên ký hợp đồng, còn Trung tâm thực hành đóng vai trò là đơn vị phối hợp nguồn lực theo một thỏa thuận hợp tác riêng biệt.

Sử dụng người tập sự và nhân sự hỗ trợ: Luật cho phép luật sư hướng dẫn người tập sự. Đây là cơ sở để luật sư của Công ty hướng dẫn sinh viên/học viên của Trung tâm tham gia hỗ trợ các phần việc không đòi hỏi tư cách luật sư như rà soát văn bản, tra cứu quy định.

2- Luật Giáo dục Đại học

Luật Giáo dục Đại học năm 2012, sửa đổi, bổ sung năm 2018 cho phép các trường đại học thực hiện các hoạt động thực hành và kết nối doanh nghiệp:

Tự chủ đại học: Trường luật được quyền tự chủ trong việc hợp tác với tổ chức kinh tế - xã hội để đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng. Chẳng hạn, Trung tâm thực hành nghề luật là mô hình cụ thể của quyền tự chủ này.

Trách nhiệm của cơ sở giáo dục: Trường luật có trách nhiệm gắn đào tạo với nhu cầu của thị trường lao động. Việc hợp tác với Công ty luật để sinh viên giải quyết các vụ việc thực tế (Legal Clinic) là một phương thức đào tạo được pháp luật khuyến khích.

Hoạt động khoa học và công nghệ: các nghiên cứu, tư vấn giải pháp pháp lý cho Startup có thể được xem là hoạt động khoa học công nghệ, cho phép Trung tâm thu phí dịch vụ hoặc nhận kinh phí tài trợ từ doanh nghiệp/công ty luật.

3- Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ

Các dịch vụ triển khai liên quan như "Luật sư riêng" cho chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ tìm thấy điểm tựa pháp lý tại Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017:

Hỗ trợ tư vấn pháp luật: Nhà nước có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận dịch vụ tư vấn pháp luật.

Mạng lưới tư vấn viên: Công ty luật kết hợp với Trung tâm thực hành có thể đăng ký tham gia vào mạng lưới tư vấn viên của các Bộ, ngành để cung cấp dịch vụ pháp lý có trợ giá hoặc miễn phí cho Startup, từ đó tạo nguồn khách hàng và dữ liệu thực hành cho sinh viên.

4- Các văn bản khác và Quy tắc Đạo đức nghề Luật sư

Thông tư số 05/2021/TT-BTP: quy định về việc tập sự hành nghề luật sư, tạo hành lang cho việc luật sư tại công ty hướng dẫn người tập sự tại các mô hình liên kết.

Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp Luật sư Việt Nam: đây là 'luật mềm' nhưng cực kỳ quan trọng. Khi hợp tác, hai bên phải đảm bảo quy tắc về Bảo mật thông tin (Quy tắc 5) và Xung đột lợi ích (Quy tắc 15). Sinh viên tham gia thực hành lâm sàng phải ký cam kết bảo mật như một nhân viên của công ty luật.

Xem thêm: Phòng phát triển kinh doanh tại Công ty Luật TNHH Everest

V- MỘT SỐ NGUYÊN TẮC TRONG HỢP TÁC

1- Hiệu quả tài chính

Nguyên tắc hiệu quả về tài chính, doanh thu phải bù đắp chi phí là nguyên tắc quan trọng, giúp chuyên nghiệp hóa mối quan hệ hợp tác. Nếu chỉ dựa trên tinh thần hỗ trợ giáo dục đơn thuần, sự hợp tác sẽ dễ rơi vào tình trạng 'đầu voi đuôi chuột' hoặc chỉ mang tính hình thức.

Đảm bảo tính bền vững: mọi hoạt động vận hành (văn phòng, điện nước, tài liệu, quản lý) đều cần chi phí. Doanh thu giúp Dự án tự chủ tài chính, không trở thành gánh nặng cho hai bên.

Tạo động lực cho Luật sư: Luật sư và Giảng viên giỏi thường rất bận. Doanh thu cho phép trích thù lao tương xứng để họ tâm huyết hơn trong việc dạy sinh viên thay vì chỉ coi đây là việc 'làm công ích'.

Giá trị thực cho sinh viên: Sinh viên cần học cách luật sư kiếm tiền một cách tử tế. Hiểu về doanh thu, chi phí và giá trị của một giờ tư vấn là bài học thực tế quan trọng nhất về quản trị hãng luật.

Nội dung của nguyên tắc này có thể bao gồm: (1) Hạch toán độc lập - doanh thu và chi phí rõ ràng; (2) Cơ chế tái đầu tư - dành một tỷ lệ % doanh thu cố định có quỹ phát triển, mua sắm thiết bị, cấp học bổng, tổ chức diễn án; (3) Định giá dịch vụ linh hoạt - dịch vụ có mức phí cạnh tranh nhưng không 'phá giá' làm ảnh hưởng đến uy tín nghề nghiệp.

2- Tách biệt chức năng

Tách biệt chức năng (functional separation) là nguyên tắc quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp của dịch vụ:

Công ty luật: giữ vai trò là chủ thể kinh doanh, chịu trách nhiệm ký kết hợp đồng, xuất hóa đơn, thu phí và chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất trước khách hàng. Điều quan trọng, phải xây dựng cơ cấu tổ chức chuyên nghiệp, phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận: chuyên môn pháp lý - vận hành - phát triển kinh doanh.

Trường luật: giữ vai trò là môi trường đào tạo, cung cấp nhân lực hỗ trợ, nghiên cứu học thuật và không gian thực hành. Trường luật không được nhân danh mình để cung cấp dịch vụ pháp lý có thu phí nếu không đăng ký hoạt động theo Luật Luật sư.

3- Kiểm soát chất lượng

Kiểm soát chất lượng (strict supervision) yêu cầu kiểm soát phải cực kỳ nghiêm ngặt, bởi có sự tham gia của sinh viên (nguồn lực chưa có chứng chỉ hành nghề):

Mọi sản phẩm đầu ra: như hợp đồng, thư tư vấn, hồ sơ tòa án do sinh viên dự thảo bắt buộc phải được luật sư có kinh nghiệm của Công ty luật phê duyệt và ký tên.

Luật sư hướng dẫn phải chịu trách nhiệm về mọi sai sót nghiệp vụ của sinh viên trong quá trình thực hành lâm sàng.

4- Bảo mật và Đạo đức

Nguyên tắc Bảo mật và Đạo đức (confidentiality & ethics) đảm bảo rằng các thông tin cá nhân và bí mật kinh doanh của khách hàng của dịch vụ Luật sư riêng được bảo mật nghiêm ngặt:

Cam kết bảo mật: Sinh viên và giảng viên tham gia vụ việc phải ký cam kết bảo mật thông tin tương đương với nhân sự chính thức của hãng luật.

Xung đột lợi ích: phải có hệ thống kiểm tra để đảm bảo các vụ việc tại Trung tâm thực hành không xung đột lợi ích với các khách hàng hiện hữu của Công ty luật.

5- Lấy người học làm trung tâm

Lấy người học làm trung tâm (educational priority) là nguyên tắc đảm bảo rằng mục tiêu của sự hợp tác không chỉ là lợi nhuận mà còn là giáo dục:

Các vụ việc được đưa vào mô hình hợp tác phải có giá trị học thuật và tính thực tiễn cao để sinh viên có thể học hỏi.

Luật sư không được coi sinh viên là 'lao động giá rẻ' để làm các việc vặt, mà phải dành thời gian để phản hồi, giải thích và định hướng tư duy pháp lý cho họ.

6- Minh bạch lợi ích

Minh bạch lợi ích (transparency of interests) là nguyên tắc tạo sự bền vững của mối quan hệ dựa trên sự rõ ràng về kinh tế và thương hiệu:

Phân chia thù lao: có cơ chế minh bạch về việc trích kinh phí từ dịch vụ pháp lý để hỗ trợ học bổng, chi phí vận hành cho Trung tâm và thù lao cho giảng viên hướng dẫn.

Đồng thương hiệu: hai bên thỏa thuận rõ ràng về việc sử dụng logo, hình ảnh và tên tuổi của nhau trong các hoạt động truyền thông để cùng nâng tầm uy tín, ví dụ: "Dịch vụ được bảo trợ chuyên môn bởi Hội đồng khoa học trường X".

Xem thêm: Ứng dụng công nghệ luật tại Công ty Luật TNHH Everest