Mô hình kinh doanh (Business model)

"Trong kinh doanh hiện đại, đáng sợ nhất không phải là kẻ gian lận mà là người trung thực không biết mình đang làm gì".

- William Wordsworth

Mô hình kinh doanh (Business model)

Mô hình kinh doanh (Business model) mô tả cách một tổ chức tạo ra, phân phối và nắm bắt giá trị trong các bối cảnh kinh tế, xã hội, văn hóa hoặc các bối cảnh khác. Quá trình xây dựng và sửa đổi Mô hình kinh doanh còn được gọi là đổi mới Mô hình kinh doanh và là một phần của chiến lược kinh doanh.

Mô hình kinh doanh, về lý thuyết và thực tiễn, là thuật ngữ sử dụng cho một loạt các mô tả chính thức và không chính thức để thể hiện các khía cạnh cốt lõi của một tổ chức hoặc doanh nghiệp, bao gồm mục đích, quy trình kinh doanh, khách hàng mục tiêu, dịch vụ, chiến lược, cơ sở hạ tầng, cơ cấu tổ chức, tìm nguồn cung ứng, thực tiễn giao dịch, quy trình và chính sách hoạt động bao gồm cả văn hóa.

Liên hệ

I- BỐI CẢNH MÔ HÌNH KINH DOANH:

Các tài liệu đã đưa ra những cách hiểu và định nghĩa rất đa dạng về Mô hình kinh doanh. Một đánh giá có hệ thống và phân tích các câu trả lời của người quản lý đối với một cuộc khảo sát xác định các Mô hình kinh doanh là thiết kế của các cấu trúc tổ chức để ban hành một cơ hội thương mại. Các phần mở rộng hơn nữa cho logic thiết kế này nhấn mạnh việc sử dụng tường thuật hoặc mạch lạc trong các mô tả Mô hình kinh doanh như các cơ chế mà theo đó các doanh nhân tạo ra các công ty tăng trưởng cực kỳ thành công.

Các Mô hình kinh doanh được sử dụng để mô tả và phân loại các doanh nghiệp, đặc biệt là trong môi trường kinh doanh, nhưng chúng cũng được các nhà quản lý bên trong công ty sử dụng để khám phá các khả năng phát triển trong tương lai. Những Mô hình kinh doanh nổi tiếng có thể vận hành như “công thức” cho những nhà quản lý sáng tạo. Các Mô hình kinh doanh cũng được đề cập trong một số trường hợp trong bối cảnh kế toán cho các mục đích báo cáo công khai.

II- LỊCH SỬ CỦA MÔ HÌNH KINH DOANH:

Trong những năm qua, các Mô hình kinh doanh đã trở nên phức tạp hơn nhiều. Mô hình kinh doanh mồi và lưỡi câu (còn được gọi là " Mô hình kinh doanh dao cạo và lưỡi " hoặc "Mô hình kinh doanh các sản phẩm bị trói") đã được giới thiệu vào đầu thế kỷ 20. Điều này liên quan đến việc cung cấp một sản phẩm cơ bản với chi phí rất thấp, thường là thua lỗ ("mồi nhử"), sau đó tính phí định kỳ bù cho các lần nạp lại hoặc các sản phẩm hoặc dịch vụ liên quan ("móc câu"). Ví dụ như: dao cạo (mồi) và lưỡi (móc); điện thoại di động (mồi) và thời gian trên không (móc câu); máy in máy tính (mồi) và nạp mực (móc); và máy ảnh (mồi câu) và bản in (móc câu). Một biến thể của mô hình này đã được Adobe sử dụng, một nhà phát triển phần mềm đã tặng miễn phí trình đọc tài liệu nhưng tính phí vài trăm đô la cho người viết tài liệu.

Vào những năm 1950, các Mô hình kinh doanh mới đến từ Nhà hàng McDonald's và Toyota. Trong những năm 1960, những người đổi mới là Wal-Mart và Đại siêu thị. Những năm 1970 chứng kiến ​​những Mô hình kinh doanh mới của FedEx và Toys R Us; những năm 1980 từ Blockbuster, Home Depot, Intel và Dell Computer; những năm 1990 từ Southwest Airlines, Netflix, eBay, Amazon.com và Starbucks.

Ngày nay, loại Mô hình kinh doanh có thể phụ thuộc vào cách sử dụng công nghệ. Ví dụ, các doanh nhân trên internet cũng đã tạo ra các mô hình mới phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ hiện có hoặc mới nổi. Sử dụng công nghệ, doanh nghiệp có thể tiếp cận một lượng lớn khách hàng với chi phí tối thiểu. Ngoài ra, sự gia tăng của gia công phần mềm và toàn cầu hóa có nghĩa là các Mô hình kinh doanh cũng phải tính đến nguồn cung ứng chiến lược, chuỗi cung ứng phức tạp và chuyển sang cấu trúc hợp đồng hợp tác, quan hệ.

III- NHỮNG HIỂU BIẾT LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM:

1- Logic thiết kế và mạch lạc câu chuyện:

Logic thiết kế xem Mô hình kinh doanh là kết quả của việc tạo ra cấu trúc tổ chức mới hoặc thay đổi cấu trúc hiện có để theo đuổi một cơ hội mới. Gerry George và Adam Bock (2011) đã tiến hành xem xét tài liệu toàn diện và khảo sát các nhà quản lý để hiểu cách họ cảm nhận các thành phần của Mô hình kinh doanh.

Trong phân tích đó, các tác giả này chỉ ra rằng có một logic thiết kế đằng sau cách các doanh nhân và nhà quản lý nhận thức và giải thích Mô hình kinh doanh của họ. Trong phần mở rộng hơn nữa cho logic thiết kế, George và Bock (2012) sử dụng các nghiên cứu điển hình và dữ liệu khảo sát của IBM về các Mô hình kinh doanh trong các công ty lớn, để mô tả cách các CEO và doanh nhân tạo ra các câu chuyện hoặc câu chuyện một cách mạch lạc để chuyển doanh nghiệp từ một cơ hội sang người khác. Họ cũng chỉ ra rằng khi câu chuyện không mạch lạc hoặc các thành phần của câu chuyện bị sai lệch, thì các doanh nghiệp này có xu hướng thất bại. Họ đề xuất những cách mà doanh nhân hoặc CEO có thể tạo ra những câu chuyện mạnh mẽ để thay đổi.

2- Sự bổ sung giữa các công ty hợp tác:

Berglund và Sandström (2013) lập luận rằng các Mô hình kinh doanh nên được hiểu từ góc độ hệ thống mở chứ không phải là mối quan tâm nội bộ của công ty. Vì các công ty đổi mới không có quyền kiểm soát điều hành đối với mạng lưới xung quanh của họ, nên đổi mới Mô hình kinh doanh có xu hướng yêu cầu các chiến thuật quyền lực mềm với mục tiêu sắp xếp các lợi ích không đồng nhất. Kết quả là, các Mô hình kinh doanh mở được tạo ra khi các công ty ngày càng phụ thuộc vào các đối tác và nhà cung cấp để cung cấp các hoạt động mới nằm ngoài năng lực của họ.

Trong một nghiên cứu về hợp tác nghiên cứu và tìm nguồn cung ứng công nghệ bên ngoài, Hummel et al. (2010) cũng phát hiện tương tự rằng khi quyết định chọn đối tác kinh doanh, điều quan trọng là phải đảm bảo rằng Mô hình kinh doanh của cả hai bên là bổ sung cho nhau.

Ví dụ, họ nhận thấy rằng điều quan trọng là phải xác định các yếu tố thúc đẩy giá trị của các đối tác tiềm năng bằng cách phân tích Mô hình kinh doanh của họ và việc tìm kiếm các công ty đối tác hiểu được các khía cạnh chính của Mô hình kinh doanh của công ty mình là rất có lợi.

Đại học Tennessee đã tiến hành nghiên cứu các mối quan hệ kinh doanh có tính hợp tác cao. Các nhà nghiên cứu đã hệ thống hóa nghiên cứu của họ thành một Mô hình kinh doanh tìm nguồn cung ứng được gọi là Gia công phần mềm được ủy thác ), một Mô hình kinh doanh tìm nguồn cung ứng kết hợp trong đó người mua và nhà cung cấp trong mối quan hệ gia công phần mềm hoặc kinh doanh tập trung vào các giá trị và mục tiêu được chia sẻ để tạo ra một thỏa thuận mang tính cộng tác cao và cùng có lợi cho mỗi bên.

Xem thêm: Dịch vụ Pháp chế doanh nghiệp (hay Luật sư nội bộ doanh nghiệp)của Công ty Luật TNHH Everest.

IV- PHÂN LOẠI MÔ HÌNH KINH DOANH:

1- Mô hình kinh doanh Đường ống:

Từ khoảng năm 2012, một số nghiên cứu và thử nghiệm đã đưa ra giả thuyết về cái gọi là "Mô hình kinh doanh lỏng" (Liquid Business Model) hay Mô hình kinh doanh Đường ống (Pipeline Business Models) hay Mô hình kinh doanh tuyến tính (Linear Business Models).

Mô hình kinh doanh Đường ống (Pipeline Business Models) được Sangeet Paul Choudary so sánh với Mô hình kinh doanh Nền tảng (Platform Business Models) hay Mô hình kinh doanh được nối mạng (Networked business models) trong một bài báo trên tạp chí Wired. Trong trường hợp Đường ống, các công ty tạo ra hàng hóa và dịch vụ, đẩy chúng ra ngoài và bán cho khách hàng. Giá trị được tạo ra ở thượng nguồn và tiêu thụ ở hạ lưu. Có một dòng chảy tuyến tính, giống như nước chảy qua một Đường ống. Không giống như Đường ống, Nền tảng không chỉ tạo và đẩy nội dung ra ngoài. Chúng cho phép người dùng tạo và tiêu thụ giá trị.

2- Mô hình kinh doanh Nền tảng:

Mô hình kinh doanh Nền tảng (Platform Business Models), được Alex Moazed, người sáng lập và Giám đốc điều hành của Applico, định nghĩa: là một Mô hình kinh doanh tạo ra giá trị bằng cách tạo điều kiện trao đổi giữa hai hoặc nhiều nhóm phụ thuộc lẫn nhau, thường là người tiêu dùng và nhà sản xuất của một giá trị nhất định. Là kết quả của quá trình chuyển đổi kỹ thuật số, đây là Mô hình kinh doanh chiếm ưu thế của thế kỷ 21.

Trong một bài bình luận trên MarketWatch, Choudary, Van Alstyne và Parker giải thích thêm về cách các Mô hình kinh doanh đang chuyển từ Đường ống sang Nền tảng, dẫn đến sự gián đoạn của toàn bộ ngành.

Mô hình kinh doanh Nền tảng có ba (03) yếu tố cho thành công. Hộp công cụ tạo kết nối bằng cách giúp người khác dễ dàng kết nối với Nền tảng. Cơ sở hạ tầng này cho phép tương tác giữa những người tham gia. Nam châm tạo ra lực hút thu hút người tham gia vào Nền tảng. Đối với các Nền tảng giao dịch, cả nhà sản xuất và người tiêu dùng đều phải có mặt để đạt được khối lượng quan trọng. Người mai mối thúc đẩy dòng giá trị bằng cách kết nối giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng. Dữ liệu là cốt lõi của quá trình mai mối thành công và giúp phân biệt các Nền tảng với các Mô hình kinh doanh khác.

Chen (2009) tuyên bố rằng, Mô hình kinh doanh phải tính đến các khả năng của Web 2.0, chẳng hạn như trí tuệ tập thể, hiệu ứng mạng, nội dung do người dùng tạo và khả năng tự cải thiện hệ thống. Ông gợi ý rằng các ngành dịch vụ như hàng không, giao thông, vận tải, khách sạn, nhà hàng, công nghệ thông tin và truyền thông và trò chơi trực tuyến sẽ có thể hưởng lợi khi áp dụng các Mô hình kinh doanh có tính đến các đặc điểm của Web 2.0. Ông cũng nhấn mạnh rằng, Mô hình kinh doanh 2.0 không chỉ tính đến hiệu ứng công nghệ của Web 2.0 mà còn cả hiệu ứng kết nối mạng. Ông đưa ra ví dụ về câu chuyện thành công của Amazon trong việc tạo ra doanh thu khổng lồ mỗi năm bằng cách phát triển một Nền tảng mở hỗ trợ cộng đồng các công ty sử dụng lại các dịch vụ thương mại theo yêu cầu của Amazon.

3- Tác động của các Mô hình kinh doanh Nền tảng:

Jose van Dijck (2013) xác định ba (03) cách chính mà các Nền tảng truyền thông chọn để kiếm tiền, đánh dấu sự thay đổi so với các Mô hình kinh doanh truyền thống. Một là mô hình đăng ký, trong đó các Nền tảng tính phí người dùng một khoản phí nhỏ hàng tháng để đổi lấy dịch vụ. Cô ấy lưu ý rằng, mô hình này không phù hợp với những người "quen với nội dung và dịch vụ miễn phí", dẫn đến một biến thể, Mô hình Freemium. Một phương pháp thứ hai là thông qua quảng cáo. Lập luận rằng quảng cáo truyền thống không còn hấp dẫn đối với những người đã quen với "nội dung do người dùng tạo và mạng xã hội", cô ấy nói rằng các công ty hiện đang chuyển sang chiến lược tùy chỉnh và cá nhân hóa trong quảng cáo được nhắm mục tiêu.. Eric K. Clemons (2009) khẳng định rằng người tiêu dùng không còn tin tưởng vào hầu hết các thông điệp thương mại;

Van Dijck lập luận rằngm các Nền tảng có thể tránh được vấn đề thông qua các đề xuất cá nhân từ bạn bè hoặc những người có ảnh hưởng trên các Nền tảng truyền thông xã hội, có thể đóng vai trò là một hình thức quảng cáo tinh vi hơn. Cuối cùng, Mô hình kinh doanh phổ biến thứ ba là kiếm tiền từ dữ liệu và siêu dữ liệu được tạo ra từ việc sử dụng các Nền tảng.

V- CÁC ỨNG DỤNG CỦA MÔ HÌNH KINH DOANH:

Malone et al. nhận thấy rằng, một số Mô hình kinh doanh, theo định nghĩa của họ, thực sự hoạt động tốt hơn những mô hình khác trong tập dữ liệu bao gồm các công ty lớn nhất của Hoa Kỳ, trong giai đoạn 1998 đến 2002, trong khi họ không chứng minh được liệu sự tồn tại của một Mô hình kinh doanh có quan trọng hay không.

Trong không gian chăm sóc sức khỏe và đặc biệt là trong các công ty tận dụng sức mạnh của Trí tuệ nhân tạo, việc thiết kế các Mô hình kinh doanh đặc biệt khó khăn vì có vô số cơ chế tạo giá trị và vô số các bên liên quan có thể có. Một phân loại mới nổi đã xác định bảy nguyên mẫu.

Khái niệm Mô hình kinh doanh đã được đưa vào một số chuẩn mực kế toán nhất định. Ví dụ: Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) sử dụng "Mô hình kinh doanh của đơn vị để quản lý tài sản tài chính" làm tiêu chí để xác định xem tài sản đó nên được đo lường theo giá trị phân bổ hay theo giá trị hợp lý trong Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế, IFRS 9. Trong đề xuất kế toán các công cụ tài chính năm 2013, Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Tài chính cũng đề xuất cách sử dụng Mô hình kinh doanh tương tự để phân loại các công cụ tài chính. Khái niệm về Mô hình kinh doanh cũng đã được đưa vào kế toán thuế hoãn lại theo Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế với các sửa đổi năm 2010 đối với IAS 12 giải quyết các khoản thuế hoãn lại liên quan đến bất động sản đầu tư.

Cả IASB và FASB đều đề xuất sử dụng khái niệm Mô hình kinh doanh trong bối cảnh báo cáo thu nhập cho thuê và chi phí cho thuê của bên cho thuê trong dự án chung của họ về kế toán cho thuê.

Trong mô hình kế toán cho thuê năm 2016, IFRS 16, IASB đã chọn không đưa tiêu chí "tiện ích độc lập" vào định nghĩa cho thuê vì "các thực thể có thể đưa ra các kết luận khác nhau đối với các hợp đồng có cùng quyền sử dụng, tùy thuộc vào sự khác biệt giữa nguồn lực của khách hàng hoặc Mô hình kinh doanh của nhà cung cấp".

Khái niệm này cũng đã được đề xuất như một cách tiếp cận để xác định phép đo và phân loại khi tính đếnhợp đồng bảo hiểm. Do sự nổi bật ngày càng tăng của khái niệm Mô hình kinh doanh trong bối cảnh báo cáo tài chính, Nhóm tư vấn báo cáo tài chính châu Âu (EFRAG), tư vấn cho Liên minh châu Âu về việc chứng thực các tiêu chuẩn báo cáo tài chính, đã bắt đầu một dự án về "Vai trò của Mô hình kinh doanh trong Báo cáo Tài chính" năm 2011.

VI- THIẾT KẾ MÔ HÌNH KINH DOANH:

1- Khái quát về thiết kế Mô hình kinh doanh:

Mô hình kinh doanh thường đề cập đến hoạt động thiết kế Mô hình kinh doanh của một công ty. Nó là một phần của quá trình phát triển kinh doanh và chiến lược kinh doanh và liên quan đến các phương pháp thiết kế. Massa và Tucci (2014) nhấn mạnh sự khác biệt giữa việc tạo ra một Mô hình kinh doanh mới khi chưa có mô hình nào phù hợp, như trường hợp thường xảy ra với các nhánh học thuật và tinh thần kinh doanh công nghệ cao, và việc thay đổi Mô hình kinh doanh hiện có, chẳng hạn như khi công ty dụng cụ Hilti chuyển từ bán các công cụ của mình sang một mô hình cho thuê. Họ gợi ý rằng sự khác biệt quá sâu sắc (ví dụ, thiếu nguồn lực trong trường hợp trước và tính trì trệ và xung đột với các cấu hình và cơ cấu tổ chức hiện có trong trường hợp sau) nên có thể áp dụng các thuật ngữ khác nhau cho cả hai. Họ đề xuất thiết kế Mô hình kinh doanh để đề cập đến quá trình xây dựng Mô hình kinh doanh khi chưa có Mô hình kinh doanh nào và cấu hình lại Mô hình kinh doanh cho quá trình thay đổi Mô hình kinh doanh hiện có, đồng thời nhấn mạnh rằng hai quy trình này không loại trừ lẫn nhau,

2- Cân nhắc kinh tế:

Al-Debei và Avison (2010) coi tài chính giá trị là một trong những khía cạnh chính của BM mô tả thông tin liên quan đến chi phí, phương pháp định giá và cơ cấu doanh thu. Stewart và Zhao (2000) đã định nghĩa Mô hình kinh doanh là: "một tuyên bố về cách một công ty sẽ kiếm tiền và duy trì dòng lợi nhuận của mình theo thời gian".

3- Xem xét thành phần:

Osterwalder và cộng sự. (2005) coi Mô hình kinh doanh là bản thiết kế về cách thức hoạt động kinh doanh của một công ty. Slywotzky (1996) coi Mô hình kinh doanh là "tổng thể cách thức một công ty lựa chọn khách hàng của mình, xác định và phân biệt các dịch vụ mà công ty cung cấp, xác định các nhiệm vụ mà công ty sẽ tự thực hiện và những nhiệm vụ mà công ty sẽ thuê ngoài, cấu hình các nguồn lực của mình, đưa ra thị trường, tạo ra tiện ích cho khách hàng và thu được lợi nhuận”.

4- Kết quả chiến lược:

Mayo và Brown (1999) coi Mô hình kinh doanh là: "thiết kế của các hệ thống quan trọng phụ thuộc lẫn nhau để tạo ra và duy trì một doanh nghiệp cạnh tranh" Casadesus-Masanell và Ricart (2011) giải thích Mô hình kinh doanh là một tập hợp "các lựa chọn (chính sách, tài sản và quản trị)""các hệ quả (linh hoạt và cứng nhắc)" và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét "cách nó tương tác với các mô hình của những người chơi khác trong ngành" thay vì nghĩ về nó một cách cô lập.

VII- ĐỊNH NGHĨA VỀ THIẾT KẾ HOẶC PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH KINH DOANH:

Zott và Amit (2009) xem xét thiết kế Mô hình kinh doanh từ quan điểm của chủ đề thiết kế và nội dung thiết kế. Các chủ đề thiết kế đề cập đến các trình điều khiển tạo ra giá trị vượt trội của hệ thống và nội dung thiết kế xem xét chi tiết hơn các hoạt động sẽ được thực hiện, sự liên kết và trình tự của các hoạt động và ai sẽ thực hiện các hoạt động đó.

1- Chủ đề thiết kế nhấn mạnh:

Phát triển một khung phát triển Mô hình kinh doanh với sự nhấn mạnh vào các chủ đề thiết kế, Lim (2010) đã đề xuất phát triển Mô hình kinh doanh môi trường-chiến lược-cấu trúc-hoạt động (ESSO) có tính đến sự liên kết của chiến lược của tổ chức với cấu trúc, hoạt động của tổ chức, và các yếu tố môi trường trong việc đạt được lợi thế cạnh tranh trong sự kết hợp khác nhau của chi phí, chất lượng, thời gian, tính linh hoạt, đổi mới và tình cảm.

2- Nhấn mạnh nội dung thiết kế:

Thiết kế Mô hình kinh doanh bao gồm việc lập mô hình và mô tả về:

(i) Đề xuất giá trị,
(ii) Phân khúc khách hàng mục tiêu,
(iii) Kênh phân phối,
(iv) Mối quan hệ khách hàng,
(v) Cấu hình giá trị,
(vi) Cốt lõi,
(vii) Mạng thương mại,
(viii) Mạng lưới đối tác,
(ix) Cấu trúc chi phí,
(x) Mô hình doanh thu.

Mẫu thiết kế Mô hình kinh doanh có thể tạo thuận lợi cho quá trình thiết kế và mô tả Mô hình kinh doanh của công ty. Trong một bài báo xuất bản năm 2017, Johnson đã trình bày cách thức các phương pháp ma trận có thể được triển khai một cách hữu ích để mô tả kiến ​​trúc của các nguồn lực, chi phí và doanh thu mà một doanh nghiệp sử dụng để tạo ra và mang lại giá trị cho khách hàng, những yếu tố xác định Mô hình kinh doanh của doanh nghiệp. Việc hệ thống hóa kỹ thuật này (Johnson giải quyết một mã gen kinh doanh gồm bảy yếu tố ma trận của một Mô hình kinh doanh) sẽ hỗ trợ một cách tiếp cận phân loại đối với các nghiên cứu thực nghiệm về các Mô hình kinh doanh giống như cách mà phân loại học của Linnaeus đã cách mạng hóa sinh học.

Daas et al. (2012) đã phát triển một hệ thống hỗ trợ quyết định (DSS) cho thiết kế Mô hình kinh doanh. Trong nghiên cứu của họ, một hệ thống hỗ trợ quyết định (DSS) được phát triển để trợ giúp SaaS trong quá trình này, dựa trên phương pháp thiết kế bao gồm một quy trình thiết kế được hướng dẫn bởi các phương pháp thiết kế khác nhau.

Ví dụ: Trong lịch sử ban đầu của các Mô hình kinh doanh, việc xác định các loại Mô hình kinh doanh như truyền thống hoặc môi giới điện tử là rất điển hình. Tuy nhiên, những loại này thường chỉ mô tả một khía cạnh của doanh nghiệp (thường là mô hình doanh thu). Do đó, các tài liệu gần đây hơn về Mô hình kinh doanh tập trung mô tả Mô hình kinh doanh một cách tổng thể, thay vì chỉ những khía cạnh dễ thấy nhất.

Các ví dụ sau đây cung cấp tổng quan về các loại Mô hình kinh doanh khác nhau đã được thảo luận kể từ khi phát minh ra thuật ngữ Mô hình kinh doanh:

[1] Mô hình kinh doanh gạch và nhấp chuột (Bricks and Clicks Business Model): Mô hình kinh doanh theo đó một công ty tích hợp cả sự hiện diện ngoại tuyến (gạch) và trực tuyến (nhấp chuột). Một ví dụ về mô hình Brick-and-Clicks là khi một chuỗi cửa hàng cho phép người dùng đặt hàng trực tuyến, nhưng cho phép họ nhận hàng tại một cửa hàng địa phương.

[2] Mô hình kinh doanh kép (Dual Business Model): Các công ty đương đại ngày càng đáp ứng các nhu cầu mâu thuẫn bằng cách chuyển đổi từ Mô hình kinh doanh đơn sang Mô hình kinh doanh kép. Chẳng hạn, kỳ vọng thay đổi của các bên liên quan thúc đẩy các công ty kết hợp hoạt động kinh doanh thương mại của họ với hoạt động kinh doanh xã hội. Toàn cầu hóa thúc đẩy các công ty bổ sung các Mô hình kinh doanh cao cấp của họ bằng các Mô hình kinh doanh chi phí thấp cho các thị trường mới nổi. Số hóa cho phép các công ty sản xuất thêm các Mô hình kinh doanh dịch vụ tiên tiến vào Mô hình kinh doanh sản phẩm của họ.

[3] Các Mô hình hợp tác kinh doanh (Collective Business Models): Hệ thống, tổ chức hoặc hiệp hội kinh doanh thường bao gồm một số lượng tương đối lớn các doanh nghiệp, thương nhân hoặc chuyên gia trong cùng lĩnh vực hoặc lĩnh vực liên quan đến nỗ lực, tập hợp các nguồn lực, chia sẻ thông tin hoặc cung cấp các lợi ích khác cho các thành viên của họ. Ví dụ: công viên khoa học hoặc khuôn viên công nghệ cao cung cấp tài nguyên dùng chung (ví dụ: phòng sạch và các cơ sở phòng thí nghiệm khác) cho các công ty đặt tại cơ sở của họ, đồng thời tìm cách tạo ra một cộng đồng đổi mới giữa các công ty này và nhân viên của họ.

[4] Loại bỏ mô hình trung gian (Cutting out The Middleman Model): Loại bỏ trung gian trong chuỗi cung ứng: "cutting out the middleman". Thay vì đi qua các kênh phân phối truyền thống, có một số loại trung gian (chẳng hạn như nhà phân phối, nhà bán buôn, nhà môi giới hoặc đại lý), giờ đây các công ty có thể giao dịch trực tiếp với mọi khách hàng, chẳng hạn như qua Internet.

[5] Mô hình bán hàng trực tiếp (Direct Sales Model): Bán hàng trực tiếp là tiếp thị và bán sản phẩm trực tiếp cho người tiêu dùng, cách xa một địa điểm bán lẻ cố định. Việc bán hàng thường được thực hiện thông qua kế hoạch tiệc tùng, trình diễn trực tiếp và các thỏa thuận liên hệ cá nhân khác. Một định nghĩa sách giáo khoa là: "Việc trình bày, trình diễn và bán sản phẩm và dịch vụ trực tiếp của cá nhân cho người tiêu dùng, thường là tại nhà hoặc tại nơi làm việc của họ".

[6] Mô hình kinh doanh phân phối, đa dạng (Distribution Business Models, Various).

[7] Phí vào, miễn phí (Fee in, Free out): Mô hình kinh doanh hoạt động bằng cách tính phí dịch vụ của khách hàng đầu tiên, đồng thời cung cấp dịch vụ đó miễn phí cho các khách hàng tiếp theo.

[8] Nhượng quyền thương mại (Franchise): Nhượng quyền thương mại là hoạt động sử dụng Mô hình kinh doanh thành công của một công ty khác. Đối với bên nhượng quyền, nhượng quyền thương mại là một giải pháp thay thế cho việc xây dựng 'chuỗi cửa hàng' để phân phối hàng hóa và tránh đầu tư cũng như trách nhiệm đối với một chuỗi. Thành công của bên nhượng quyền là thành công của bên nhận quyền. Người nhận quyền được cho là có động cơ lớn hơn so với người làm trực tiếp vì họ có cổ phần trực tiếp trong doanh nghiệp.

[9] Mô hình kinh doanh tìm nguồn cung ứng (Sourcing Business Model): Mô hình kinh doanh tìm nguồn cung ứng là một cách tiếp cận dựa trên hệ thống để cấu trúc các mối quan hệ với nhà cung cấp. Mô hình kinh doanh tìm nguồn cung ứng là một loại Mô hình kinh doanh được áp dụng cho các mối quan hệ kinh doanh trong đó nhiều bên cần làm việc với một bên khác để thành công. Có bảy Mô hình kinh doanh tìm nguồn cung ứng trải dài từ giao dịch đến dựa trên đầu tư. Bảy mô hình là: Nhà cung cấp cơ bản, Nhà cung cấp được phê duyệt, Nhà cung cấp ưu tiên, Mô hình dịch vụ được quản lý/dựa trên hiệu suất, Mô hình kinh doanh gia công phần mềm được ủy quyền, Mô hình dịch vụ chia sẻ và Mô hình đối tác công bằng.

Các Mô hình kinh doanh tìm nguồn cung ứng được nhắm mục tiêu cho các chuyên gia mua sắm, những người tìm kiếm một cách tiếp cận hiện đại để đạt được sự phù hợp tốt nhất giữa người mua và nhà cung cấp. Lý thuyết Mô hình kinh doanh tìm nguồn cung ứng dựa trên nỗ lực nghiên cứu hợp tác củaĐại học Tennessee (UT), Tập đoàn Công nghiệp Tìm nguồn cung ứng (SIG), Trung tâm Nghiên cứu và Giáo dục Gia công phần mềm (CORE) và Hiệp hội Hợp đồng và Quản lý Thương mại Quốc tế (IACCM). Nghiên cứu này đã hình thành cơ sở cho cuốn sách năm 2016, Tìm nguồn cung ứng chiến lược trong nền kinh tế mới: Khai thác tiềm năng của các Mô hình kinh doanh tìm nguồn cung ứng trong mua sắm hiện đại.

[10] Mô hình kinh doanh Freemium: 

Freemium - từ ghép của các từ "Miễn phí" (Free) "Cao cấp" (Premium): là một chiến lược định giá theo đó một sản phẩm hoặc dịch vụ cơ bản được cung cấp miễn phí nhưng tiền (phí bảo hiểm) được tính cho các tính năng, dịch vụ bổ sung hoặc ảo (trực tuyến ) hoặc hàng hóa vật lý (ngoại tuyến) mở rộng chức năng của phiên bản phần mềm miễn phí. Mô hình kinh doanh này đã được sử dụng trong ngành công nghiệp phần mềm từ những năm 1980. Một tập hợp con của mô hình này được ngành công nghiệp trò chơi điện tử sử dụng được gọi là chơi miễn phí .

Mô hình kinh doanh hoạt động bằng cách cung cấp các dịch vụ Web cơ bản hoặc một sản phẩm kỹ thuật số cơ bản có thể tải xuống miễn phí, đồng thời tính phí cao cấp cho các tính năng nâng cao hoặc đặc biệt.

[11] Trả những gì bạn có thể (Pay what you want, viết tắt: PWYC): Một Mô hình kinh doanh phi lợi nhuận hoặc vì lợi nhuận không phụ thuộc vào giá cố định cho hàng hóa của mình, mà thay vào đó, yêu cầu khách hàng trả những gì họ cảm thấy sản phẩm hoặc dịch vụ xứng đáng với họ. Nó thường được sử dụng như một chiến thuật quảng cáo, nhưng cũng có thể là phương thức kinh doanh thông thường. Nó là một biến thể của nền kinh tế quà tặng và trợ cấp chéo, trong đó nó phụ thuộc vào sự có đi có lại và sự tin tưởng để thành công.

PWYW đôi khi được sử dụng đồng nghĩa, nhưng "Pay what you can" thường hướng đến mục đích từ thiện hoặc mục đích xã hội nhiều hơn, dựa nhiều hơn vào khả năng chi trả, trong khi "pay what you want" thường có nghĩa rộng hơn hướng đến giá trị cảm nhận kết hợp với sự sẵn lòng và khả năng chi trả.

[12] Mô hình đại lý giá trị gia tăng (Value-Added Reseller Model): Người bán lại giá trị gia tăng là mô hình trong đó một doanh nghiệp tạo ra thứ gì đó được bán lại bởi các doanh nghiệp khác nhưng với những sửa đổi làm tăng thêm giá trị cho sản phẩm hoặc dịch vụ ban đầu. Những sửa đổi hoặc bổ sung này chủ yếu là về bản chất của ngành cụ thể và cần thiết cho việc phân phối. Các doanh nghiệp sử dụng mô hình VAR phải phát triển mạng lưới VAR. Đây là một trong những Mô hình kinh doanh hợp tác mới nhất có thể giúp tạo ra các chu kỳ phát triển nhanh hơn và được nhiều công ty Công nghệ, đặc biệt là phần mềm, áp dụng.

Các ví dụ khác về Mô hình kinh doanh là:

[13] Mô hình kinh doanh đấu giá,

[14] Mô hình kinh doanh tất cả trong một,

[15] Cho thuê hóa chất,

[16] Mô hình kinh doanh hãng hàng không giá rẻ,

[17] Mô hình kinh doanh lòng trung thành,

[18] Mô hình kinh doanh độc quyền,

[19] Mô hình kinh doanh bán hàng đa cấp,

[20] Mô hình kinh doanh hiệu ứng mạng,

[21] Mô hình kinh doanh đấu giá trực tuyến,

[22] Mô hình kinh doanh nội dung trực tuyến,

[23] Mô hình kinh doanh cao cấp,

[24] Mô hình mã nguồn mở chuyên nghiệp,

[25] Mô hình kinh doanh sơ đồ kim tự tháp,

[26] Mô hình dao cạo và lưỡi,

[27] Dịch vụ của Mô hình kinh doanh sản phẩm,

[28] Mô hình kinh doanh đăng ký,

[29] Công ty dàn nhạc mạng,

[30] Mô hình kinh doanh ảo.

VIII- KHUNG MÔ HÌNH KINH DOANH:

Các cộng đồng tập trung vào công nghệ đã xác định "khuôn khổ" cho Mô hình kinh doanh. Các khuôn khổ này cố gắng xác định một cách tiếp cận nghiêm ngặt để xác định các luồng giá trị kinh doanh. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ những khuôn khổ như vậy thực sự quan trọng đến mức nào đối với việc lập kế hoạch kinh doanh. Khung Mô hình kinh doanh đại diện cho khía cạnh cốt lõi của bất kỳ công ty nào; chúng liên quan đến "tổng thể cách một công ty lựa chọn khách hàng xác định và phân biệt các dịch vụ của mình, xác định các nhiệm vụ mà công ty sẽ tự thực hiện và những nhiệm vụ mà công ty sẽ thuê ngoài, định cấu hình tài nguyên của mình, đưa ra thị trường, tạo tiện ích cho khách hàng và thu lợi nhuận". Một khuôn khổ kinh doanh liên quan đến các yếu tố bên trong (phân tích thị trường; quảng bá sản phẩm/dịch vụ; phát triển niềm tin; ảnh hưởng xã hội và chia sẻ kiến ​​thức) và các yếu tố bên ngoài (đối thủ cạnh tranh và các khía cạnh công nghệ).

Có thể tìm thấy đánh giá về khung Mô hình kinh doanh trong Krumeich et al. (2012). Sau đây, một số khuôn khổ được giới thiệu.

Mô hình tham khảo kinh doanh: Mô hình tham chiếu kinh doanh là một mô hình tham chiếu, tập trung vào các khía cạnh kiến ​​trúc của hoạt động kinh doanh cốt lõi của một doanh nghiệp, tổ chức dịch vụ hoặc cơ quan chính phủ.

Mô hình kinh doanh linh kiện: Kỹ thuật do IBM phát triển để lập mô hình và phân tích một doanh nghiệp. Nó là một biểu diễn logic hoặc bản đồ của các thành phần kinh doanh hoặc "các khối xây dựng" và có thể được mô tả trên một trang. Nó có thể được sử dụng để phân tích sự liên kết của chiến lược doanh nghiệp với các khả năng và khoản đầu tư của tổ chức, xác định các khả năng kinh doanh dư thừa hoặc chồng chéo…

Công nghiệp hóa Mô hình kinh doanh dịch vụ: Mô hình kinh doanh được sử dụng trong quản lý chiến lược và tiếp thị dịch vụ coi việc cung cấp dịch vụ là một quy trình công nghiệp, tuân theo các quy trình tối ưu hóa công nghiệp

Canvas Mô hình kinh doanh: Được phát triển bởi A. Osterwalder, Yves Pigneur, Alan Smith, và 470 học viên từ 45 quốc gia, khung Mô hình kinh doanh là một trong những khuôn khổ được sử dụng nhiều nhất để mô tả các yếu tố của Mô hình kinh doanh.

OGSM: OGSM được Marc van Eck và Ellen van Zanten của Business Openers phát triển thành 'Kế hoạch kinh doanh trên 1 trang giấy'. Được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới. Cuốn sách quản lý số 1 tại Hà Lan năm 2015. Nền tảng của Kế hoạch kinh doanh trên 1 trang là OGSM. Mục tiêu, Mục tiêu, Chiến lược và Biện pháp (bảng điều khiển và hành động).

Xem thêm: Nhượng quyền thương mại (Franchising).

IX- CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN MÔ HÌNH KINH DOANH:

Quá trình thiết kế Mô hình kinh doanh là một phần của chiến lược kinh doanh. Thiết kế và đổi mới Mô hình kinh doanh đề cập đến cách một công ty (hoặc một mạng lưới các công ty) xác định logic kinh doanh của mình ở cấp độ chiến lược.

Ngược lại, các công ty thực hiện Mô hình kinh doanh của họ ở cấp độ hoạt động, thông qua các hoạt động kinh doanh của họ. Điều này đề cập đến các hoạt động, khả năng, chức năng và cơ sở hạ tầng ở cấp độ quy trình (ví dụ: quy trình kinh doanh và mô hình hóa quy trình kinh doanh), cấu trúc tổ chức của họ (ví dụ: sơ đồ tổ chức, quy trình làm việc, nguồn nhân lực) và hệ thống (ví dụ: kiến ​​trúc công nghệ thông tin, dây chuyền sản xuất).

Thương hiệu là hệ quả của Mô hình kinh doanh và có mối quan hệ cộng sinh với nó, bởi vì Mô hình kinh doanh quyết định lời hứa thương hiệu và tài sản thương hiệu trở thành một đặc điểm của mô hình. Quản lý điều này là một nhiệm vụ của tiếp thị tích hợp.

Thuật ngữ tiêu chuẩn và các ví dụ về Mô hình kinh doanh không áp dụng cho hầu hết các tổ chức phi lợi nhuận, vì nguồn thu nhập của họ thường không giống với người thụ hưởng. Thay vào đó, thuật ngữ 'mô hình tài trợ' thường được sử dụng.

Mô hình được xác định bởi tầm nhìn, sứ mệnh và giá trị của tổ chức, cũng như đặt ra các ranh giới cho tổ chức - tổ chức sẽ cung cấp những sản phẩm hoặc dịch vụ nào, những khách hàng hoặc thị trường nào mà tổ chức sẽ nhắm đến, và những kênh cung cấp và phân phối nào mà tổ chức sẽ sử dụng. Sứ mệnh và tầm nhìn cùng nhau tạo nên một phần của mục đích kinh doanh tổng thể. Mặc dù Mô hình kinh doanh bao gồm các chiến lược cấp cao và định hướng chiến thuật về cách tổ chức sẽ triển khai mô hình, nhưng nó cũng bao gồm các mục tiêu hàng năm đặt ra các bước cụ thể mà tổ chức dự định thực hiện trong năm tới và các thước đo để đạt được thành tích mong đợi. Mỗi trong số này có thể là một phần của tài liệu nội bộ có sẵn cho kiểm toán viên nội bộ.

X- ĐỔI MỚI MÔ HÌNH KINH DOANH:

Khi một tổ chức tạo ra một Mô hình kinh doanh mới, quá trình này được gọi là đổi mới Mô hình kinh doanh. Có nhiều đánh giá về chủ đề này, đánh giá sau định nghĩa đổi mới Mô hình kinh doanh là "việc khái niệm hóa và triển khai các Mô hình kinh doanh mới". Điều này có thể bao gồm việc phát triển các Mô hình kinh doanh hoàn toàn mới, đa dạng hóa thành các Mô hình kinh doanh bổ sung, mua lại các Mô hình kinh doanh mới hoặc chuyển đổi từ Mô hình kinh doanh này sang Mô hình kinh doanh khác (xem hình bên phải). Việc chuyển đổi có thể ảnh hưởng đến toàn bộ Mô hình kinh doanh hoặc cá nhân hoặc sự kết hợp của đề xuất giá trị, việc tạo và phân phối giá trị cũng như các yếu tố nắm bắt giá trị, sự liên kết giữa các yếu tố. Khái niệm này tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân tích và lập kế hoạch chuyển đổi từ Mô hình kinh doanh này sang Mô hình kinh doanh khác.

Đổi mới Mô hình kinh doanh thường xuyên và thành công có thể làm tăng khả năng phục hồi của tổ chức trước những thay đổi trong môi trường của nó và nếu một tổ chức có khả năng làm điều này, nó có thể trở thành một lợi thế cạnh tranh. Mặc dù đổi mới Mô hình kinh doanh hứa hẹn mang lại lợi nhuận tài chính, các giai đoạn đổi mới Mô hình kinh doanh triệt để có thể làm giảm sự phù hợp giữa con người và tổ chức và do đó dẫn đến sự biến động lớn hơn trong lực lượng lao động.

XI- THÍCH ỨNG MÔ HÌNH KINH DOANH:

Là một ví dụ cụ thể của Business Model Dynamics, một chuỗi nghiên cứu bắt nguồn từ những thay đổi đang phát triển trong các Mô hình kinh doanh, BMA xác định bản cập nhật của Mô hình kinh doanh hiện tại đối với những thay đổi bắt nguồn từ bối cảnh. BMA có thể đổi mới hay không, tùy thuộc vào mức độ mới của những thay đổi được thực hiện. Do bối cảnh mới, một số yếu tố Mô hình kinh doanh được thúc đẩy để giải quyết những thách thức đó, xoay Mô hình kinh doanh sang các mô hình mới. Các công ty điều chỉnh Mô hình kinh doanh của họ khi ai đó hoặc điều gì đó chẳng hạn như COVID-19 đã phá vỡ thị trường. BMA có thể phù hợp với bất kỳ tổ chức nào, nhưng những người đương nhiệm có nhiều động lực hơn để điều chỉnh BM hiện tại của họ hơn là thay đổi nó một cách triệt để hoặc tạo ra một cái mới.

Luật sư Phạm Ngọc Minh - Giám đốc điều hành của Công ty Luật TNHH Everest, tổng hợp (từ Wikipedia và một số nguồn khác).

Liên hệ tư vấn
Liên hệ tư vấn

Chuyên viên tư vấn sẵn sàng hỗ trợ!

Tư vấn sử dụng dịch vụ miễn phí

Hoặc
Đăng ký tư vấn
Công ty luật TNHH Everest - Công ty Luật uy tín tại Việt Nam

Everest
Thương hiệu tư vấn pháp lý hàng đầu
Thương hiệu tư vấn pháp lý hàng đầu

Top 20 thương hiệu vàng Việt Nam

Tự hào là đối tác thương hiệu lớn
Video
Everest - Hành trình vượt khó cùng đối tác
Hợp đồng góp vốn thành lập doanh nghiệp
Gặp các chuyên gia Đội ngũ Luật sư giàu kinh nghiệm
Để làm được những điều đó, mỗi một luật sư thành viên thuộc Hãng luật của chúng tôi đều phải rèn luyện không ngừng để có kiến thức Uyên thâm về chuyên môn, luôn đặt Tình yêu và Trách nhiệm vào công việc
4.4 5 (1 đánh giá)
0 bình luận, đánh giá về Mô hình kinh doanh (Business model)

Xin chào quý khách. Quý khách hãy để lại bình luận, chúng tôi sẽ phản hồi sớm

Trả lời.
Thông tin người gửi
Bình luận sản phẩm
Nhấn vào đây để đánh giá
Thông tin người gửi
Tổng đài tư vấn: 024-66 527 527
Giờ làm việc: Thứ 2 - Thứ 7: 8h30 - 18h00
0.57724 sec| 1227.18 kb