Khái niệm, ý nghĩa của việc khởi kiện vụ án dân sự

06/03/2023
Luật sư Nguyễn Thị Bích Phượng
Luật sư Nguyễn Thị Bích Phượng
Trong đời sống dân sự và hoạt động kinh doanh thương mại, tranh chấp phát sinh là điều khó tránh khỏi khi quyền và lợi ích của các bên bị xâm phạm hoặc xung đột. Khi thương lượng và hòa giải không đạt được kết quả, khởi kiện vụ án dân sự trở thành công cụ pháp lý quan trọng nhất để cá nhân, tổ chức yêu cầu Tòa án can thiệp và bảo vệ công lý. Bài viết dưới đây phân tích rõ bản chất pháp lý, phạm vi chủ thể cũng như ý nghĩa thực tiễn của quyền khởi kiện vụ án dân sự theo quy định pháp luật hiện hành.

I. Khái niệm và căn cứ pháp lý của việc khởi kiện vụ án dân sự

1. Cơ sở Hiến định và pháp luật nội dung

Theo Điều 14 Hiến pháp năm 2013, tại nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật. Trong hệ thống quyền cơ bản đó, quyền dân sự giữ vai trò thiết yếu vì gắn trực tiếp với quyền nhân thân, quyền sở hữu tài sản và quyền tự do kinh doanh của mỗi chủ thể.

Cụ thể hóa tinh thần Hiến pháp, Điều 11 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định các phương thức bảo vệ quyền dân sự khi bị xâm phạm. Bên cạnh quyền tự bảo vệ hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý bằng biện pháp hành chính, hình sự trong những trường hợp luật định, việc khởi kiện ra Tòa án theo trình tự tố tụng dân sự là cơ chế phổ biến, trực tiếp và có tính khả thi cao nhằm buộc bên vi phạm chấm dứt hành vi trái pháp luật, thực hiện nghĩa vụ, bồi thường thiệt hại hoặc chịu phạt vi phạm.

2. Khái niệm khởi kiện vụ án dân sự

Dưới góc độ khoa học pháp lý và thực tiễn hành nghề tố tụng, khởi kiện vụ án dân sự là hành vi tố tụng của cá nhân, cơ quan, tổ chức hoặc các chủ thể khác theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự nộp đơn khởi kiện kèm theo tài liệu, chứng cứ đến Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chính mình hoặc của người khác, lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước.

3. Chủ thể có quyền khởi kiện theo Bộ luật Tố tụng dân sự

Pháp luật tố tụng dân sự phân định rõ hai nhóm chủ thể thực hiện quyền khởi kiện:

Khởi kiện để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chính mình (Điều 186): Cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án dân sự tại Tòa án có thẩm quyền khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.

Khởi kiện để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người khác, lợi ích công cộng và lợi ích của Nhà nước (Điều 187):

Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình, cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có quyền khởi kiện vụ án về hôn nhân và gia đình theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

Tổ chức đại diện tập thể lao động có quyền khởi kiện vụ án lao động khi cần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể người lao động hoặc khi được người lao động ủy quyền.

Tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có quyền đại diện cho người tiêu dùng khởi kiện hoặc tự mình khởi kiện vì lợi ích công cộng theo quy định của pháp luật.

Cơ quan, tổ chức trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có quyền khởi kiện vụ án dân sự để yêu cầu Tòa án bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước thuộc lĩnh vực phụ trách; cá nhân có quyền khởi kiện vụ án hôn nhân và gia đình để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người khác theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình.

II. Ý nghĩa của việc khởi kiện vụ án dân sự

Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp, việc khởi kiện vụ án dân sự mang lại nhiều giá trị quan trọng cả về mặt tố tụng lẫn đời sống xã hội:

1. Là tiền đề pháp lý làm phát sinh quá trình tố tụng dân sự

Khởi kiện là hành vi tố tụng đầu tiên mở đầu cho toàn bộ quá trình giải quyết vụ án dân sự. Nguyên tắc cơ bản của tố tụng dân sự là Tòa án chỉ thụ lý và giải quyết vụ án khi có đơn khởi kiện hợp lệ của đương sự (nguyên tắc quyền quyết định và tự định đoạt của đương sự tại Điều 5 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015). Nếu không có hoạt động khởi kiện, quan hệ pháp luật tố tụng dân sự giữa Tòa án và các đương sự sẽ không phát sinh.

2. Tạo cơ chế chủ động và kịp thời để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp

Quyền khởi kiện trao cho cá nhân và doanh nghiệp công cụ pháp lý chủ động để ngăn chặn thiệt hại lan rộng ngay khi quyền lợi bị xâm phạm - chẳng hạn như kiện đòi lại tài sản, yêu cầu chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật, tuyên bố hợp đồng vô hiệu hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Thông qua sự can thiệp của Tòa án, các bên cũng có cơ hội tham gia hòa giải trong tố tụng, góp phần tháo gỡ mâu thuẫn trên cơ sở pháp luật và khôi phục sự ổn định cho các giao dịch dân sự, thương mại.

3. Đề cao kỷ cương pháp luật và củng cố niềm tin vào công lý

Hoạt động xét xử của Tòa án không chỉ giải quyết dứt điểm một tranh chấp cụ thể bằng bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật mà còn mang ý nghĩa răn đe, phòng ngừa vi phạm chung trong xã hội. Khi phán quyết của Tòa án được ban hành khách quan, đúng pháp luật và được thi hành nghiêm minh, ý thức thượng tôn pháp luật của người dân và doanh nghiệp được nâng cao, góp phần xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch và an toàn.

III. Lưu ý thực tiễn trước khi quyết định khởi kiện vụ án dân sự

Từ kinh nghiệm của các luật sư tư vấn và tranh tụng nhiều năm, trước khi nộp đơn khởi kiện ra Tòa án, người khởi kiện cần rà soát kỹ bốn yếu tố cốt lõi để tránh rủi ro bị trả lại đơn hoặc đình chỉ giải quyết vụ án:

Thời hiệu khởi kiện: Xác định giao dịch hoặc tranh chấp có thuộc trường hợp áp dụng thời hiệu hay không (ví dụ: thời hiệu khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm theo Điều 429 Bộ luật Dân sự năm 2015).

Điều kiện khởi kiện và thủ tục tiền tố tụng: một số loại tranh chấp bắt buộc phải qua hòa giải ở cơ sở hoặc giải quyết tại cơ quan hành chính trước khi khởi kiện (như tranh chấp ai là người có quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai).

Thẩm quyền giải quyết của Tòa án: xác định đúng thẩm quyền theo vụ việc, theo cấp Tòa án và theo lãnh thổ (nơi bị đơn cư trú, làm việc, đặt trụ sở hoặc nơi có bất động sản) để nộp đơn đúng địa chỉ.

Hệ thống tài liệu, chứng cứ: thu thập và bảo toàn đầy đủ chứng cứ chứng minh yêu cầu khởi kiện là có căn cứ và hợp pháp, bởi nghĩa vụ chứng minh thuộc về đương sự đưa ra yêu cầu.

Đồng hành giải quyết tranh chấp dân sự cùng Công ty Luật TNHH Everest

Một vụ án dân sự không chỉ được quyết định tại phiên tòa mà phụ thuộc lớn vào chiến lược pháp lý, cách đánh giá chứng cứ và hồ sơ khởi kiện ngay từ bước đầu tiên. Sai sót trong việc xác định quan hệ pháp luật tranh chấp, yêu cầu khởi kiện hoặc thẩm quyền Tòa án có thể khiến vụ việc kéo dài nhiều năm, làm phát sinh thêm chi phí và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của đương sự.

Với đội ngũ luật sư tranh tụng dày dạn kinh nghiệm thực tiễn tại Tòa án các cấp và Trọng tài thương mại, Công ty Luật TNHH Everest sẵn sàng đồng hành cùng Quý khách hàng và Quý đối tác trong toàn bộ quá trình:

• Tư vấn đánh giá tính pháp lý, khả năng thắng kiện và xây dựng chiến lược giải quyết tranh chấp tối ưu;

• Soạn thảo đơn khởi kiện, thu thập, củng cố hệ thống tài liệu, chứng cứ hợp pháp;

• Đại diện theo ủy quyền tham gia làm việc, hòa giải và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng tại Tòa án các cấp.

Nếu quý Vị đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc cần hỗ trợ khởi kiện vụ án dân sự, hãy liên hệ với Công ty Luật TNHH Everest để được tư vấn kịp thời và tận tâm, Hotline: (024) 66.527.527, Email: info@everest.org.vn, hoặc trực tiếp tại các Văn phòng của Công ty Luật TNHH Everest.

Có 0 bình luận, đánh giá về Khái niệm, ý nghĩa của việc khởi kiện vụ án dân sự

TVQuản trị viênQuản trị viên

Xin chào quý khách. Quý khách hãy để lại bình luận, chúng tôi sẽ phản hồi sớm

Trả lời.
Thông tin người gửi
Bình luận
Nhấn vào đây để đánh giá
Thông tin người gửi
Tổng đài tư vấn: 024-66 527 527
Giờ làm việc: Thứ 2 - Thứ 7: 8h30 - 18h00
0.26198 sec| 984.516 kb